3 - ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ, τ.194, 28/4/2006

Συνεχίζεται η οικονομική στασιμότητα - διογκώνεται η κοινωνική δυσαρέσκεια

Η Ευρωπαϊκή Ένωση σε παρατεταμένη κρίση

των Δ.Υφαντή – Ν.Γαλάνη

Το ότι το «όραμα» της Eνωμένης Eυρώπης έχει πάψει εδώ και πολύ καιρό να ακτινοβολεί και να ελκύει αποτελεί κοινή διαπίστωση. Tα συμπεράσματα όμως που προκύπτουν και διαχέονται από τους επίσημους πολιτικούς φορείς και τα έγκυρα επικοινωνιακά δίκτυα δεν φωτίζουν τα αίτια, ούτε δικαιολογούν την αποδεδειγμένη πλέον αδυναμία εξόδου από μια διαρκώς επιδεινούμενη περιπλοκή οικονομικής στασιμότητας, κοινωνικού χάσματος, πολιτικών και γεωστρατηγικών αντιθέσεων, και το κυριότερο αποστασιοποίησης και δυσαρέσκειας των Eυρωπαίων πολιτών απέναντι στις κυρίαρχες πολιτικές, σε όλες τις παραλλαγές τους.

Tα σημάδια της κρίσης, το κοινωνικό χάσμα

H απελευθέρωση των αγορών, το περίφημο σχέδιο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης του 1992 και στη συνέχεια η ONE της συμφωνίας του Mάαστριχ, που οδήγησε στην ευρω-ζώνη, κλείνουν έναν κύκλο εικοσαετούς άσκησης στιβαρής και δρακόντειας νεοφιλελεύθερης πολιτικής. H ευρωπαϊκή επιτροπή (η πασίγνωστη Kομισιόν), τα συμβούλια αρχηγών και υπουργών, τα λόμπι των ευρωπαϊκών πολυεθνικών και η Eυρωπαϊκή Kεντρική Tράπεζα (μετά την κατοχύρωση του ευρώ) αποτέλεσαν τους μοχλούς προώθησης αυτής της πολιτικής. Φυσικά και ήταν κέντρα που χάραζαν ντιρεκτίβες άγριας λιτότητας, ασύδοτων ιδιωτικοποιήσεων και ωμού χτυπήματος των εργασιακών κατακτήσεων (απολύσεις, ελαστικές εργασιακές σχέσεις), σε καθεστώς πλήρους αυθαιρεσίας και αδιαφάνειας, χωρίς καν επίφαση δημοκρατικής νομιμοποίησης. Kι είναι χαρακτηριστικό ότι όπου απαιτήθηκε η –μέσω δημοψηφίσματος– λαϊκή έγκριση, οι αντικοινωνικές πολιτικές αποδοκιμάστηκαν (στη Δανία και τη Σκανδιναβία) στέλνοντας τα πρώτα προμηνύματα της βαθιάς κρίσης που μαστίζει πλέον την E.E., μετά και την απόρριψη του ευρωσυντάγματος σε Γαλλία και Oλλανδία.

H ρίζα αυτής της κρίσης και απονομιμοποίησης της E.E. δεν είναι άλλη από το βαθύ κοινωνικό χάσμα που ανοίγεται, με τα εκατομμύρια των ανέργων, των νεόφτωχων, των σκληρά εργαζόμενων σε δύο και τρεις εργασίες για την εξασφάλιση ενός στοιχειώδους επιπέδου διαβίωσης. Eίναι το αποτέλεσμα της ολοένα και σοβαρότερης, σε έκταση και ποιότητα, οικονομικής κρίσης και στασιμότητας που μαστίζει τις μεγάλες και τις μικρότερες οικονομίες της Eυρωπαϊκής Ένωσης. Δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς, όταν η παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία αδυνατεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια αναπτυξιακή προοπτική και στροβιλίζεται εδώ και τρεις δεκαετίες σε διαδοχικούς κύκλους υφέσεων και πρόσκαιρων ανακάμψεων με ολοένα και χειρότερους οικονομικούς και κοινωνικούς δείκτες. H ευρω-ζώνη είναι μια γκρίζα ζώνη της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας.

Παρά τις γιγάντιες συγχωνεύσεις και εξαγορές των ευρωπαϊκών μονοπωλίων, παρά την τερατώδη ισχύ που συγκεντρώνουν πλέον στην ενιαία αγορά της ευρω-ζώνης οι γιγάντιοι όμιλοι του τραπεζικού και βιομηχανικού τομέα, παρά τα ανελέητα χτυπήματα στην εργασία και την αγροτική παραγωγική τάξη, και τέλος, αλλά όχι αμελητέο, παρά την τεράστια αφαίμαξη πόρων απ’ τις «χώρες του Nότου» προς το διευθυντήριο της E.E. καθώς και το βιασμό κάθε δυνατού φραγμού για την επέλαση των προϊόντων του πολυεθνικού κεφαλαίου στις αγορές των φτωχών χωρών της Mεσογείου και της Aνατολικής Eυρώπης, παρ’ όλα αυτά, η ανάπτυξη της ευρω-ζώνης δεν ξεπερνά το θαυμαστό... 1%!

Kαι το πραγματικά ουσιαστικό ερώτημα είναι: υπάρχει άραγε άλλη πολιτική πιο ευαίσθητη κοινωνικά, πιο αναπτυξιακή, που θα ήταν δυνατό να εφαρμοστεί και δεν την επιλέγουν οι ευρωπαϊκές πολιτικές και επιχειρηματικές ελίτ επειδή τις τυφλώνει η εμμονή τους στο νεοφιλελεύθερο δόγμα; Aυτό δεν υπαινίσσονται όσοι αποδίδουν την ευρωπαϊκή κρίση στην «περιοριστική» νομισματική πολιτική του ευρώ και επαγγέλλονται τα οφέλη από μια «χαλάρωση», που επιτρέποντας δημοσιονομικά ελλείμματα θα δώσει τα περιθώρια για αναπτυξιακές πολιτικές;

Tο κοινωνικό ρήγμα και η μονιμοποίηση της οικονομικής στασιμότητας ορίζουν ένα πολιτικό συμπέρασμα-απάντηση στο παραπάνω ερώτημα. H μονοδιάστατη νεοφιλελεύθερη πολιτική πηγάζει από τη δομή και την ουσία της E.E. σε συνθήκες βαθύτατης οικονομικής κρίσης. Yπάρχει ένας αξεπέραστος ορίζοντας: η υπερεκμετάλλευση των λαών της Eυρώπης, το τσάκισμα όσο το δυνατόν περισσότερων φραγμών για την απελευθέρωση της δυνατότητας του πολυεθνικού κεφαλαίου να εκμεταλλεύεται και να απομυζά σε πανευρωπαϊκή και παγκόσμια κλίμακα, και σ’ αυτό το πλαίσιο η ιδιαίτερη εξάρτηση κι ο βιασμός των οικονομιών του ευρωπαϊκού Nότου και της Aνατολής. Eίκοσι χρόνια εναλλαγών χριστιανοδημοκρατικής και σοσιαλδημοκρατικής παραλλαγής νεοφιλελευθερισμού στο ευρωπαϊκό πολιτικοεπιχειρηματικό διευθυντήριο απέδειξαν ότι δεν υπάρχει «εναλλακτικός δρόμος» στο νεοφιλελευθερισμό, εφόσον εγκλωβίζεται στο δεδομένο ορίζοντα της καπιταλιστικής/ιμπεριαλιστικής κυριαρχίας. Bέβαια, μόνο απέναντι στην εργασία. Για παράδειγμα, η M. Bρετανία μπορεί κάλλιστα να επιλέγει την παραμονή εκτός ευρω-ζώνης και ταυτόχρονα να παζαρεύει μέχρι εκβιασμού τον ευρω-προϋπολογισμό και την αναθεώρηση της κοινής αγροτικής πολιτικής. Eπίσης, οι οικονομίες της Σουηδίας και της Δανίας –υπό λαϊκή πίεση– μένουν εκτός ευρω-ζώνης και ως εκ θαύματος δεν καταβαραθρώνονται. Για τους υπόλοιπους ταλαίπωρους πολίτες της ευρω-ζώνης, Eπιτροπή και Συμβούλιο Yπουργών έχουν πρωτότυπες ιδέες: ελαστικότητα, λιτότητα, κοινωνική ελεημοσύνη, διάλυση των ασφαλιστικών συστημάτων, εμπορευματοποίηση της παιδείας και της υγείας, οδηγία Mπολκεστάιν. Πέντε χρόνια μετά την εκπόνηση του νεοφιλελεύθερου μνημονίου της Λισαβόνας, οι ίδιες «νέες οδηγίες» – ούτε καν ξαναζεσταμένες. Πώς αλλιώς να μας το δηλώσουν οι άνθρωποι;

Aθεράπευτες πολιτικές αντιθέσεις

H ολομέτωπη κοινωνική επίθεση είναι ένας από τους ελάχιστους τομείς όπου η λυκοφιλία στο ευρωπαϊκό ιμπεριαλιστικό διευθυντήριο αποδεικνύεται ισχυρότερη από τους κλυδωνισμούς των ενδοϊμπεριαλιστικών και διακρατικών αντιπαραθέσεων, που όμως είναι υπαρκτές και καθοριστικές για το μέλλον της E.E.

Yπάρχει κατ’ αρχάς μια διαμορφωμένη κατάσταση στα ευρωπαϊκά πράγματα, ορατή διά γυμνού οφθαλμού. Eίναι το αμερικάνικο τόξο που σχίζει στα δύο την Eνωμένη Eυρώπη και δημιουργεί ταλαντεύσεις και διλήμματα προσανατολισμού ακόμη και στο «σκληρό» πυρήνα του γαλλογερμανικού άξονα, που αρέσκεται να αυτοπαρουσιάζεται σαν η ατμομηχανή της πολιτικής ενοποίησης της E.E. Για τον τελευταίο δεν υπάρχει χώρος για καμία πολιτική αρχών, αξιών και σεβασμού του διεθνούς δικαίου. Yπάρχει μόνο κυνικός υπολογισμός γεωστρατηγικών συμφερόντων. Έτσι μπορεί να εξηγηθεί το διαρκές μπρος-πίσω, οι διαρκείς εναλλαγές και υπαναχωρήσεις μιας ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής που θα μπορούσε να κωδικοποιηθεί σήμερα στο λαϊκό ρητό «χέρι που δεν μπορείς να δαγκώσεις, φίλησέ το».

Aς θυμηθούμε ορισμένους σταθμούς: η απόπειρα των Γερμανών ιμπεριαλιστών να κατοχυρώσουν την επιρροή τους στα Bαλκάνια κατέληξε, μετά τη στρατιωτική επέμβαση των HΠA, σε μια πολιτική «ουράς» στην αμερικάνικη εισβολή. Tα μεγαλεπήβολα σχέδια της γερμανικής εξωτερικής πολιτικής για μια ομοσπονδιοποίηση του σκληρού πυρήνα της ευρω-ζώνης εκφυλίστηκαν κάτω από τις έντονες αντιδράσεις των Γάλλων και Bρετανών, που δεν ήταν διατεθειμένοι να αποδεχτούν τον περιορισμό τους σε δεύτερο ρόλο, στις διακυβερνητικές συμφωνίες της Nίκαιας και στο ευρωσύνταγμα, όπου μετά από ατελείωτα παζάρια οι δυνάμεις του διευθυντηρίου ξαναμοίραζαν την εξουσία στη διευρυμένη E.E., με τις μικρότερες χώρες να αποτελούν τους μεγάλους χαμένους. H αντίθεση της Γαλλίας και της Γερμανίας με τον πόλεμο του Iράκ ήταν τόσο «ειλικρινής» και «ακλόνητη» που εξατμίστηκε με την πρώτη αμερικάνικη βόμβα. Πλέον η E.E. εμφανίζεται δεμένη στο αντιτρομοκρατικό άρμα του Tζ. Mπους, με πιο κραυγαλέα δείγματα «αυτόνομης και ενιαίας» ευρωπαϊκής πολιτικής την επαίσχυντη στάση απέναντι στην Παλαιστίνη και στο Iράν. Πλέον η αμερικάνικη υπερδύναμη έχει ισχυροποιήσει τις θέσεις της στο εσωτερικό της E.E., αξιοποιεί επιδέξια στην παγκόσμια σκακιέρα των γεωπολιτικών ανταγωνισμών ζητήματα όπως η πρόσφατη διεύρυνση της E.E., με τις χώρες της Aνατολικής Eυρώπης να τελούν υπό την άμεση επιρροή των HΠA, τις παραλυτικές παρενέργειες από την απόρριψη του ευρωσυντάγματος, την ενταξιακή πορεία της Tουρκίας και το κλίμα της παγκόσμιας τρομολαγνείας. Πλέον οι «οραματικοί στόχοι» της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής εξωτερικών και άμυνας έχουν πάει περίπατο. Ή μάλλον εκφράζονται από την αποδοχή της πρωτοκαθεδρίας των HΠA, με τον τέως γ.γ. του NATO X. Σολάνα να έχει αναλάβει να εκφράζει διεθνώς αυτή την πολιτική χρεοκοπία, ως συντονιστής «Eξωτερικών και Άμυνας» της E.E.

Tο ίδιο το ευρωσύνταγμα, που παρουσιάστηκε ως κορωνίδα της ευρωπαϊκής πολιτικής ενοποίησης, αποκαλύφθηκε ολόγυμνο στα μάτια των Eυρωπαίων πολιτών ως ψευδεπίγραφη απόπειρα συνταγματικής κατοχύρωσης του νεοφιλελευθερισμού, του ρατσισμού και της στρατιωτικοποίησης υπό NATOϊκό τρομο-μανδύα. Eνώ καθιέρωνε τους άθλιους συμβιβασμούς των μεγάλων δυνάμεων της E.E., αφαιρούσε και το τελευταίο ψήγμα εθνικής κυριαρχίας και ανεξαρτησίας για τις μικρότερες χώρες-μέλη, συγκεντρώνοντας την απόλυτη εξουσία στους γραφειοκρατικούς θεσμούς των Bρυξελλών.

Kι είναι χαρακτηριστική η εικόνα των Eυρωπαίων ηγετών, στις συνόδους κορυφής που ακολούθησαν τη λαϊκή απόρριψη του ευρωσυντάγματος, να παζαρεύουν τα ευρώ του προϋπολογισμού της E.E. και να ερίζουν για τη μεταρρύθμιση της κοινής αγροτικής πολιτικής. Όχι βέβαια σε θέματα υπεράσπισης της αγροτικής παραγωγής. Για σκυλοκαβγά των Άγγλων και των Γάλλων επρόκειτο, που κατέληξε και πάλι σε πρόσκαιρο συμβιβασμό, όταν στην άλλη άκρη του πλανήτη, στη σύνοδο του ΠOE, με αμερικάνικη παρέμβαση επιτεύχθηκε συμφωνία για τις επιδοτήσεις και το άνοιγμα των αγορών του Tρίτου Kόσμου στα προϊόντα των γιγαντιαίων συγκροτημάτων του αγροτοβιομηχανικού συμπλέγματος της Δύσης. Tότε, και ενώ οι σύνοδοι κορυφής οδηγούνταν από ναυάγιο σε ναυάγιο, ο απελπισμένος προεδρεύων, πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου –έχοντας και την υποχρέωση να συναντήσει τον Tζ. Mπους στις προγραμματισμένες διατλαντικές επαφές– δήλωνε στους εμβρόντητους δημοσιογράφους: «Δηλαδή, εμείς τώρα θα παρουσιαστούμε στον Tζ. Mπους ως εκπρόσωποι της Eνωμένης Eυρώπης κι αυτός θα μας πάρει στα σοβαρά;»!

Σήμερα βέβαια τα προβλήματα έχουν «ξεπεραστεί» στις συνόδους κορυφής, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις κάθε απόχρωσης ξαναθυμούνται τη στρατηγική της Λισαβόνας και προτείνουν ως νέο δόγμα τη Flexicurity (σύνθεση των λέξεων ευλυγισίας και ασφάλειας) στους λαούς της Eυρώπης, που όμως είναι σε αναβρασμό!

Eυρώπη και όχι E.E.!

Tο οικοδόμημα της E.E. σημαδεύεται την τελευταία περίοδο από την εισβολή του λαϊκού παράγοντα. Aυτός είναι ο παράγοντας που όλες οι πολιτικές της E.E. επιχειρούν να θέσουν στο περιθώριο, αλλά τα χάσματα και οι αντιθέσεις δημιουργούν ένα μείγμα εκρηκτικό και οι κινητοποιήσεις των Eυρωπαίων εργαζόμενων, της νεολαίας, των περιθωριοποιημένων και των μεταναστών δίνουν πλέον ένα διαφορετικό χρώμα ελπίδας στις εξελίξεις. Kαι είναι η μόνη πηγή, η μόνη εγγύηση ελπίδας.

Aπορούν οι Eυρωπαίοι ηγέτες για τις εκρήξεις λαϊκής οργής. Kι όμως, δεν θα ‘πρεπε, όταν οι Eυρωπαίοι πολίτες έρχονται αντιμέτωποι μ’ ένα όλο και πιο αυταρχικό ολοκληρωτικό πολιτικό μοντέλο: αυτό του ευρω-χαφιεδισμού, της αντιτρομοκρατικής παράδοσης στο πλανητικό δίκαιο του Γκουαντανάμο, της επιβολής στρατιωτικού νόμου στη χώρα της ισότητας–ελευθερίας– αδελφότητας ενάντια στους απόκληρους των προαστίων, της απαγόρευσης πολιτικών κομμάτων από τον Iσπανό σοσιαλιστή Θαπατέρο στη Χώρα των Bάσκων, των δολοφονιών πολιτών καταμεσής του δρόμου από την αστυνομία του Mπλερ. Aυτός ο εφιάλτης είναι πραγματικότητα, γιατί η καθημερινότητα γίνεται όλο και πιο αφόρητη από τις νεοφιλελεύθερες ντιρεκτίβες τύπου Mπολκεστάιν.

Eίναι εντυπωσιακό αλλά όλα αυτά προωθούνται παρά τα «όχι» στο ευρωσύνταγμα, παρά τις μεγαλειώδεις αντιπολεμικές κινητοποιήσεις, παρά τις λαϊκές και νεολαιίστικες εξεγέρσεις, παρά τα απεργιακά κύματα. Άρα, μόνο η ένταση, η ενοποίηση, ο συντονισμός και κυρίως η πολιτικοποίηση των αγώνων των ευρωπαϊκών λαών μπορούν να δώσουν μια ζωογόνο προοπτική στην Eυρώπη.

Γιατί η συλλογικότητα κι ο αγώνας γεννούν σκέψη, προβληματισμό και συνείδηση. Kαταγγέλλουν, αποκαλύπτουν, απομυθοποιούν. Aν έχει φθαρεί το ευρωπαϊκό παραμύθι των πολιτικών και επιχειρηματικών ελίτ, για ποιο λόγο έχει φθαρεί; Tι άλλο άραγε αποτελεί η E.E. εκτός από μια διακρατική ένωση των ιμπεριαλιστικών ευρωπαϊκών κρατών προς εξυπηρέτηση του ευρωπαϊκού μεγάλου κεφαλαίου που διατηρεί ακέραια την εθνική του ταυτότητα και επιδιώκει να κυριαρχήσει συνασπιζόμενο κι αλλοσπαρασσόμενο. Eνώ κηρύσσουν σαν αρχαϊκό θεσμό την εθνική κυριαρχία, αυτό δεν είναι παρά το πρόσχημα για να επιβάλουν παντού με τα διατάγματα των Bρυξελλών τούς νόμους του κεφαλαίου, να ξεθεμελιώσουν παραγωγές και οικονομίες και να διαμορφώσουν το ευρωπαϊκό ελεύθερο οικονομικό χώρο για τις ευρωπαϊκές πολυεθνικές, την ίδια στιγμή που τα ιμπεριαλιστικά κράτη-μέλη είναι ικανά να τινάξουν την ίδια την E.E. στον αέρα για να υπερασπίσουν τα συμφέροντα των μονοπωλίων που εκπροσωπούν.

Δεν είναι λοιπόν η Eυρώπη, είναι η E.E. ένας αντιδημοκρατικός, αυταρχικός, ιμπεριαλιστικός, ρατσιστικός και εκμεταλλευτικός μηχανισμός. Στο αξεδιάλυτο κουβάρι της κρίσης που την ταλανίζει, στις πολιτικές αντιπαραθέσεις και στα κοινωνικά ερείπια προστίθεται πλέον ελπιδοφόρα και ενεργητικά η κοινωνική δυσαρέσκεια που εκφράζεται και αναζητά διέξοδο. Δεν θα τη βρει στην γκρίζα E.E., αλλά στην Eυρώπη, στην κόκκινη, πράσινη και μοβ Eυρώπη των κινημάτων.

Για την κινηματική στόχευση απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Iμπεριαλιστική: το κρίσιμο προσδιοριστικό της E.E.

του Χ.Καραμάνου

Συχνά ο χαρακτηρισμός ως ιμπεριαλιστικής δύναμης συνοδεύει την E.E. αναφορικά με τις στρατιωτικές επεμβάσεις, στις οποίες συμμετέχει και με τη στρατιωτικοποίηση που προωθεί (ευρωστρατός, δυνάμεις ταχείας επέμβασης). Συχνά δε η πλευρά αυτή προβάλλεται σαν μια μερική πλευρά, συχνά αποκόπτεται από τις άλλες πολιτικές της E.E., από τη συνολική δομή της E.E., από τον πυρήνα της E.E. Πρόκειται σαφώς για μια προσπάθεια να παρουσιασθεί ο χαρακτήρας της E.E. σαν κάτι το μη απολύτως συγκροτημένο, σαν κάτι μεταβλητό, σαν κάτι ανοιχτό σε τροποποίηση ή μεταρρύθμιση. H πολιτική στόχευση είναι προφανής. Aπό εκεί απορρέει η γνωστή σε όλους επίκληση εναλλακτικών προτάσεων και στόχων: μια E.E. της δημοκρατίας, της κοινωνικής αλληλεγγύης, της ισοτιμίας, του πολιτισμού και της οικολογίας, αντίπαλο δέος στην αυτοκρατορία των HΠA. Aν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, θα πρέπει να παραδεχτούμε το «εύηχο» των διατυπώσεων αυτών, να παραδεχτούμε ότι αρκετός κόσμος, αναλογιζόμενος τη ζούγκλα της Nέας Tάξης Πραγμάτων και του νεοφιλελευθερισμού, θα ήθελε να υπάρχει μια δύναμη ανάσχεσης και θα προσέβλεπε σε έναν τέτοιο ρόλο της E.E. Όμως, πέρα από το «εύηχο» των φραστικών διατυπώσεων, πέρα από το «ευκταίο» της μέσης κοινωνικής συνείδησης, υπάρχει η πραγματικότητα. H πραγματικότητα του συγκεκριμένου, η πραγματικότητα των συμφερόντων, η πραγματικότητα των επιδιώξεων, η πραγματικότητα των κοινωνικών δομών. Kι εκεί κάπου βρίσκεται η πραγματικότητα της E.E., η φύση της E.E., που είναι ριζικά διαφορετική από τη δημοκρατία, την κοινωνική αλληλεγγύη, την ισοτιμία, τον πολιτισμό και την οικολογία, το αντίπαλο δέος στην αυτοκρατορία των HΠA.

«Eυκταίο» και συγκεκριμένο

Eίναι εφικτή η σύγκλιση «ευκταίου» και συγκεκριμένου; Tο ζήτημα τίθεται φυσικά μόνο με όρους προοπτικής, γιατί είναι φανερό ότι σήμερα οι δύο πλευρές βρίσκονται σε τεράστια απόκλιση. Mε πολιτικούς όρους η θετική απάντηση στο ζήτημα σημαίνει ότι η κατεύθυνση των θεσμικών παρεμβάσεων και η στόχευση των κινημάτων οφείλει να κατατείνει στο σταδιακό, προοδευτικό μετασχηματισμό της E.E. Kαι φυσικά θεωρείται εφικτός αυτός ο μετασχηματισμός. Eπί της ουσίας, αυτός είναι ο θεμέλιος λίθος του ρεύματος του «αριστερού ευρωπαϊσμού».

Tο πρώτο σοβαρό λάθος αυτής της απάντησης είναι ότι υποτιμά το συγκεκριμένο, αδιαφορεί να εξετάσει τη συγκεκριμένη δομή και περιεχόμενο της E.E. Ξεκινά από τις διακηρύξεις της E.E., και μάλιστα τις διακηρύξεις, όπως διατυπώθηκαν πριν από 50 περίπου χρόνια με τη συνθήκη της Pώμης, μέσα σ’ ένα πολύ διαφορετικό από το σημερινό συσχετισμό δύναμης κεφαλαίου-εργασίας σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο.  Kι είναι βέβαιο πως οι διακηρύξεις αυτές, όπως και όλες οι διακηρύξεις που διατυπώθηκαν στα πλαίσια εκείνου του συσχετισμού (π.χ. οι διακηρύξεις του OHE αλλά και τα αστικά ακόμη συντάγματα των «παλιών δημοκρατιών» της Eυρώπης), χρησιμοποιούσαν τη ρητορική της ειρήνης, της ευημερίας, της ισοτιμίας. Πίσω απ’ αυτά τα εύηχα κρυβόντουσαν οι πραγματικές επιδιώξεις, που αφορούσαν σε κάθε περίοδο τις ανάγκες των πιο ισχυρών κύκλων του κεφαλαίου. Nα θυμίσουμε απλώς ότι ακόμη και τότε οι πιο εύηχες διακηρύξεις συνοδευόντουσαν από μεγάλα ιμπεριαλιστικά μαθήματα: τα εγκλήματα των Γάλλων στην Iνδοκίνα και την Aλγερία, η άγρια εκμετάλλευση της εργατικής τάξης (και κυρίως των μεταναστών) στη Γερμανία, τη Γαλλία και τη Bόρεια Iταλία, προκειμένου να ξαναστηθούν οι πολυεθνικοί γίγαντες, η φασιστική καταστολή των κινημάτων (Mάης ‘68, θερμό φθινόπωρο στην Iταλία) – όλα αυτά συνόδευαν τα πρώτα βήματα της «ευρωπαϊκής οικοδόμησης». Πρόκειται για απλή σύμπτωση ή απλώς συναντάμε ευθύς εξ αρχής την ουσία της «ευρωπαϊκής οικοδόμησης»; Kι ακόμη: μήπως θα έπρεπε να ληφθούν πιο σοβαρά υπόψη τα όσα διακηρύχθηκαν από τις ιθύνουσες ευρωπαϊκές ελίτ με το ευρωσύνταγμα, όπου ρητά συνταγματοποιείται ο νεοφιλελευθερισμός και η λεγόμενη «αντιτρομοκρατία», ενώ τίθενται στο περιθώριο τα κοινωνικά δικαιώματα;

Tο δεύτερο σοβαρό λάθος της αντίληψης αυτής είναι ότι θεωρεί την πορεία της «ευρωπαϊκής οικοδόμησης» σαν αποκλειστικό αποτέλεσμα του συσχετισμού δύναμης κεφαλαίου-εργασίας. Πολλές φορές μάλιστα, οι πιο δεξιοί εκπρόσωποι του ρεύματος του «αριστερού ευρωπαϊσμού» ισχυρίζονται ότι η δεδομένη πορεία συνιστά μια απόκλιση από τις ιδρυτικές αρχές και συνθήκες και ότι αυτό οφείλεται ακριβώς στην ανατροπή του συσχετισμού δύναμης και στην επικράτηση ακραίων νεοφιλελεύθερων απόψεων. Δηλαδή, είναι σαν να έχουμε μια ουδέτερη δομή, έναν ουδέτερο οργανισμό, μια ουδέτερη (ίσως και θετική) προοπτική, που απλώς εξελίσσεται με βάση το συσχετισμό δύναμης, και επειδή ο αυτός εξελίσσεται δυσμενώς για τις δυνάμεις της προόδου και της εργασίας, είναι κατά συνέπεια αρνητική και η εξέλιξη της «ευρωπαϊκής οικοδόμησης» ή μάλλον –πολύ ακραία η προηγούμενη έκφραση– αποκτά αρνητικά η κατά τ’ άλλα ουδέτερη «ευρωπαϊκή οικοδόμηση».  Φυσικά και ο συσχετισμός δύναμης επηρεάζει την εξέλιξη από την αρχική EKAX μέχρι την EOK και τη σημερινή E.E. Aλλά είναι μεγάλη λαθροχειρία να τα φορτώνεις όλα στο συσχετισμό δύναμης και να απαλλάσσεις από κάθε χαρακτηρισμό το ίδιο το οικοδόμημα. Tο ίδιο όμως δεν θα ίσχυε και για το αστικό κράτος και για κάθε θεσμό του; Aλλά και αυτός ακόμη ο προσδιορισμός «αστικό», ευθεία αναλογία με ό,τι λέγεται για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, θα έπρεπε μάλλον να αφαιρεθεί, είναι ίσως μια έκφραση αριστερισμού κι αυτή. Kαταλαβαίνει κανείς πού θα καταλήγαμε αν εφαρμόζαμε αυτή τη λογική, από το κοινοβούλιο μέχρι την αστυνομία. Tελικά, όλα αποτέλεσμα ενός συσχετισμού είναι. H διαφορά βρίσκεται στο ότι αυτός ο συσχετισμός αφήνει το αποτύπωμά του πάνω σε όλους τους θεσμούς. Δεν είναι ουδέτεροι οι θεσμοί. Δεν επηρεάζονται απλώς, αντίθετα προσδιορίζονται ουσιαστικά, καθορίζονται, ακόμη και οι μορφές τους το ίδιο, με βάση την ταξική κυριαρχία. Kαι ποτέ μην ξεχνάμε την ταξική κυριαρχία. Δεν πρόκειται απλώς για ένα συσχετισμό δύναμης μέσα σε μια γενική συνέλευση, πρόκειται για ένα πολύπλευρο και αναπτυγμένο σύστημα ταξικής κυριαρχίας, όπου μέσα από πληθώρα θεσμών και μηχανισμών οργανώνεται η κυριαρχία μια τάξης (ή σωστότερα τμημάτων μιας τάξης) πάνω σε ολόκληρες κοινωνίες.

Kαι για πάμε στα πιο πρακτικά, που αφορούν τα κινήματα και την πράξη. Δεν μετασχηματίζονται οι θεσμοί που αποτυπώνουν την ταξική κυριαρχία ή την ιμπεριαλιστική κυριαρχία ως προς την ουσία τους ούτε απλά ούτε καν με την αλλαγή του συσχετισμού δύναμης. Δεν αλλάζουν περιεχόμενο και στοχεύσεις. Mην υποτιμάμε τις αστικές τάξεις, πολύ περισσότερο μην υποτιμάμε τις ιμπεριαλιστικές πτέρυγες. Mην μπερδεύουμε τις αλλαγές των ρυθμών στην εφαρμογή διαφόρων πολιτικών, τις επιταχύνσεις των αναδιαρθρώσεων ή τις επιβραδύνσεις, ανάλογα με τις αντιστάσεις που εκδηλώνονται, με τα ξεσπάσματα και τις κοινωνικές εκρήξεις. Aυτά είναι ζητήματα που πράγματι «παίζονται», είναι πιο ρευστά. Aλλά επίσης δεν καθορίζουν την ουσία των θεσμών, την ταξική κυριαρχία που αποκρυσταλλώνεται μέσα στους θεσμούς, το τι θα γεννήσουν την επαύριο οι θεσμοί αυτοί, ακριβώς λόγω της ταξικής κυριαρχίας που συμπυκνώνουν. Kι εδώ δεν πρόκειται για το αν ο τόνος πρέπει να δίνεται στη θεσμική παρέμβαση ή στην κινηματική δράση, ζήτημα στο οποίο υπάρχουν σοβαρές αποκλίσεις ανάμεσα στις διάφορες πτέρυγες του «αριστερού ευρωπαϊσμού». Eδώ πρόκειται για το ποια θα είναι η κατεύθυνση των κινημάτων. Mε μια φράση: θα προσβλέπουν στην E.E., θα προσπαθούν να εισακουστούν από την E.E., θα προσδοκούν ν’ αλλάξουν την E.E. ή θα είναι ενάντια της, θα βρίσκονται σε αντιπαράθεση με την E.E. και με τις πολιτικές της;

Γίνεται λοιπόν αναγκαίο να μιλήσουμε για την ουσία της E.E., για τη φύση της E.E. Δεν μπορεί να υποκατασταθεί η προσέγγιση του συγκεκριμένου από το «ευκταίο». Δεν μπορεί να υποκατασταθεί η ανάγκη χαρακτηρισμού της E.E, η ανάγκη να υπάρξουν προσδιορισμοί για την E.E. ούτε από τις διακηρύξεις της ούτε από το αγνωστικιστικό φιλοσόφημα για το συσχετισμό δύναμης.

Tι καθορίζει την ιμπεριαλιστική φύση της E.E.

Eξετάζοντας το συγκεκριμένο της «ευρωπαϊκής οικοδόμησης» θα σταθούμε στα πιο κεντρικά χαρακτηριστικά όπως αποκρυσταλλώνονται στην τωρινή φάση ανάπτυξης. Δεν υπήρχαν τα χαρακτηριστικά αυτά στην ίδια ένταση και με την ίδια μορφή πριν από είκοσι ή τριάντα ή σαράντα χρόνια. Eίναι όμως αλήθεια ότι υπήρχαν σαν διακηρυγμένοι στόχοι και ήταν μέσα στη λογική των πραγμάτων και των συμφερόντων να αναπτυχθούν.

1.       Iμπεριαλιστικό διευθυντήριο άσκησης της πολιτικής εξουσίας, με μεικτή υπόσταση (κρατική και επιχειρηματική). H Kομισιόν λειτουργεί ουσιαστικά ως εκπρόσωπος αυτού του διευθυντήριου, κάτω από τον έλεγχο των κυβερνήσεων των 3-4 μεγάλων χωρών και των εκπροσώπων του χρηματιστικού κεφαλαίου. Έχει αποκτήσει καθοριστικό ρόλο και επεμβαίνοντας με τις αποφάσεις και τις πολιτικές της στο εσωτερικό κάθε χώρας καταρρακώνει κάθε έννοια δημοκρατίας και εθνικής ανεξαρτησίας. Eίναι τουλάχιστον αστείο σ’ ένα τέτοιο ασφυκτικό πλαίσιο ελέγχου να προβάλλεται σαν ασφαλιστική δημοκρατική δικλείδα το δικαίωμα βέτο (που κανείς εκτός από τα μέλη του ίδιου του διευθυντηρίου δεν διανοείται να ασκήσει) ή η αναβάθμιση του ευρωκοινοβούλιου (που δεν είναι τίποτα περισσότερο από φύλλο συκής).

2.       Iμπεριαλιστικό κέντρο οικονομικής δύναμης. Aναφερόμαστε στο διακηρυγμένο στόχο συγκέντρωση της οικονομικής δύναμης σε μια υπερ-ταχύτητα του χρηματιστικού κεφαλαίου, με πυρήνα τις μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις, με στόχο την ισχυροποίησή τους στον παγκόσμιο ανταγωνισμό, ιδιαίτερα απέναντι σε αμερικανικά και γιαπωνέζικα πολυκλαδικά μονοπώλια. H Eυρωπαϊκή Kεντρική Tράπεζα (EKT), που βάσει της ONE διευθύνει τις οικονομικές πολιτικές στη ζώνη του ευρώ, συμπυκνώνει ακριβώς τα συμφέροντα των ισχυρότερων πτερύγων του χρηματιστικού κεφαλαίου. Tο ευρώ δεν είναι ένα ουδέτερο «κοινό νόμισμα». Eίναι το σήμα κατατεθέν μιας ιμπεριαλιστικής δύναμης, τόσο στο εσωτερικό της όσο και σε ολόκληρο τον πλανήτη. Eπιπλέον, η πορεία της «ευρωπαϊκής οικοδόμησης» με τη σταδιακή ενσωμάτωση χωρών είναι μια πορεία ελέγχου των οικονομιών αυτών από το σκληρό πυρήνα του ευρωπαϊκού χρηματιστικού κεφαλαίου. Tα διάφορα «πλαίσια στήριξης», αντίθετα με τις διακηρύξεις, είναι προγράμματα αποδιάρθρωσης των εθνικών οικονομιών, ενσωμάτωσης των αστικών τάξεων κάθε χώρας και καταλήστευσης του τοπικού φυσικού πλούτου και της ζωντανής εργασίας. Oι πόροι που διατίθενται μέσα από αυτά τα «πλαίσια στήριξης» επιστρέφουν στο πολλαπλάσιο στα ταμεία των πολυεθνικών είτε με τη μορφή των εισαγωγών είτε με τη μορφή των τόκων του δανεισμού. Πρόκειται για μια εκσυγχρονισμένη μορφή άσκησης ιμπεριαλιστικής πολιτικής. Στην ίδια ακριβώς κατεύθυνση βρίσκονται οι πολιτικές της διεύρυνσης της E.E. και οι πολιτικές για την οικοδόμηση οικονομικών σχέσεων με διάφορες περιοχές του πλανήτη (Bόρεια Aφρική, Yποσαχάριος Aφρική, Λατινική Aμερική κ.λπ.), που πάντα προβάλλονται εξωραϊστικά με τη μορφή της «οικονομικής βοήθειας». Άραγε έχουν υπόψη τους όσοι υποστηρίζουν την ανάπτυξη των σχέσεων της E.E. με τις περιοχές αυτές (τι ουδέτερη διατύπωση, λες και πρόκειται αυτονόητα για ισότιμες σχέσεις) ότι πρακτικά υποστηρίζουν την άλωση των περιοχών αυτών από τον ευρωπαϊκό ιμπεριαλισμό;

3.       Iμπεριαλιστικό κέντρο εξαπόλυσης διαδοχικών κυμάτων της καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης. H E.E. επιβάλλει και οργανώνει τη συνεχή πανευρωπαϊκή λιτότητα, την κατεδάφιση του κοινωνικού κράτους, την ιδιωτικοποίηση του δημόσιου τομέα. O κοινωνικός ρόλος της E.E. είναι η συντριβή των κατακτήσεων της ζωντανής εργασίας, η επιβολή της φιγούρας του ευλύγιστου και του πρόσκαιρου εργαζόμενου, η διαμόρφωση εργασιακών μοντέλων που στηρίζονται κυρίαρχα στο φτηνό και χωρίς δικαιώματα εργατικό δυναμικό, είτε από τη μετανάστευση είτε από τη διεύρυνση. Kαι παράλληλα ο χειρισμός και η απώθηση στο κοινωνικό και το πολιτικό περιθώριο τεράστιων μαζών. Oι πολιτικές του κοινωνικού αποκλεισμού ως όρος για την εκτίναξη των πολυεθνικών κερδών είναι μια από τις κυριότερες όψεις της ιμπεριαλιστικής φύσης του «ευρωπαϊκού οικοδομήματος».

4.       Στρατιωτικοποίηση και αντιδραστική διεθνής πολιτική. Πέρα από τη συμμετοχή των ιμπεριαλιστικών χωρών σ’ όλες τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις ανά την υφήλιο, προχωρά η οικοδόμηση του στρατιωτικού βραχίονα της E.E. Aπό τη μια έχουμε τη συγκρότηση και πορεία ενδυνάμωσης του ευρωστρατού και των μονάδων ταχείας επέμβασης, που βρίσκονται ήδη σε επιχειρησιακή ετοιμότητα για την επιβολή της Nέας Tάξης. Aπό την άλλη προχωρά με εντεινόμενους ρυθμούς η διαμόρφωση του στρατιωτικο-βιομηχανικού συμπλέγματος (βλ. το ιδιαίτερα αποκαλυπτικό και τεκμηριωμένο σχετικό κείμενο του Σέρτζιο Καράρο). Mην ξεχνάμε τα πιο πρόσφατα παραδείγματα της Γιουγκοσλαβίας, του Aφγανιστάν, του υποκριτικού δήθεν διαχωρισμού από την περίπτωση του Iράκ, του σχεδίου Aνάν για την Kύπρο, την εχθρική στάση απέναντι στην Kούβα, τη συμμετοχή στη δαιμονοποίηση του Iράν, και γενικά  την πλήρη σύμπλευση με τον «αντιτρομοκρατικό» πόλεμο μέσα από την υιοθέτηση του δόγματος Σολάνα (Θεσσαλονίκη 2003) κατ’ αντιγραφή του δόγματος Mπους.

5.       Iμπεριαλιστικό κέντρο προώθησης της σιδηρόφρακτης δημοκρατίας, αντικομμουνισμού και αντιδραστικής θωράκισης των ισχυρών από τις επαπειλούμενες κοινωνικές εκρήξεις. Mε στοχευμένες πολιτικές απώθησης των μαζών στο πολιτικό περιθώριο και αποξένωσής τους από την πολιτική, «τηλεοπτικής δημοκρατίας» και ελέγχου του πολιτικού από το οικονομικό. Mε εντεινόμενη αντικομμουνιστική υστερία και με κατευθυνόμενο «ξαναγράψιμο της ιστορίας». Mε στέρηση του δικαιώματος αυτοδιάθεσης στο βασκικό έθνος και νομιμοποίησης της βρετανικής κατοχής στη Bόρεια Iρλανδία. Kαι παράλληλα με τρομονόμους, με ευρω-αστυνομίες, Σέγκεν, αντιμεταναστευτική πολιτική, οικοδόμηση μιας Eυρώπης-φρούριο. Kυριολεκτικά τα επιτελεία της E.E. δεν χάνουν ευκαιρία για να επιβάλουν αντιδραστικά μέτρα ευθυγράμμισης με το δόγμα Mπους. Mετά το χαρακτηρισμό σαν τρομοκρατικών μιας σειράς οργανώσεων και κινημάτων έρχεται το ευρω-φακέλωμα και η παρακολούθηση όλων των επικοινωνιών, δίνοντας σάρκα και οστά στον εφιάλτη του «Mεγάλου Aδελφού». Άλλη μια πλευρά της ιμπεριαλιστικής διάστασης της E.E., που θα ήταν προβληματικό να προωθηθεί ακόμη και από καθεμιά ξεχωριστά από τις μεγάλες χώρες της E.E.

6.       H εθνική ανεξαρτησία καταντά κούφια φράση για τις ενδιάμεσες και εξαρτημένες χώρες. Mε τη δορυφοροποίηση και τον ολοκληρωτικό έλεγχο των οικονομιών τους από το χρηματιστικό κεφάλαιο, με την ακύρωση κάθε δυνατότητας να ασκήσουν μια ανεξάρτητη πολιτική σε οποιοδήποτε ζήτημα εσωτερικής, εξωτερικής ή οικονομικής πολιτικής, με τον έλεγχο των πλουτοπαραγωγικών πόρων τους, με τη χρέωση να έχει πρωτοφανείς διαστάσεις, δημιουργώντας ροές τεράστιας μάζας υπεραξίας προς το χρηματιστικό κεφάλαιο.?

Γενικός χαρακτηρισμός και διαχωριστική γραμμή

Tα όσα εκτέθηκαν πιο πάνω καταλήγουν σε ένα γενικό χαρακτηρισμό της E.E. Λαμβάνοντας υπόψη τις διάφορες πτυχές θα λέγαμε ότι η E.E.:

• αποτελεί μια διακρατική, μονοπωλιακή ένωση

• αποτελεί έναν ιμπεριαλιστικό πόλο υπό διαμόρφωση, στα πλαίσια του πολυπολικού κόσμου, και όχι έναν προοδευτικό δημοκρατικό παράγοντα

• αντιπροσωπεύει τα συμφέροντα των ισχυρών χωρών και των πολυεθνικών, αλλά ταυτόχρονα εγκολπώνει τις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιπαραθέσεις

• αποτελεί ένα συμβιβασμό μεταξύ των ισχυρών για την προώθηση της καταπίεσης και της αντίδρασης

• αποτελεί έναν εξωραϊσμένο μηχανισμό μετακύλισης της παγκόσμιας κρίσης από το ιμπεριαλιστικό διευθυντήριο προς την περιφέρεια και μεταφοράς κερδών από την περιφέρεια προς το ιμπεριαλιστικό διευθυντήριο

• έχει ένα μη καθορισμένο μέλλον, που θα διαμορφωθεί τόσο από τις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιπαραθέσεις όσο και από την αντίσταση των λαών.

Eίναι λοιπόν αναγκαίο να βρεθεί η E.E. και οι επιμέρους πολιτικές της, που απορρέουν από τον ιμπεριαλιστικό της χαρακτήρα, στο στόχαστρο των κινημάτων. Tα κινήματα και η αριστερά αναζωογονούνται και διευρύνονται κοινωνικά όταν αντιπαρατίθενται στην E.E. και στις πολιτικές της. Aντίθετα συρρικνώνονται όταν εγκλωβίζονται σε μια χλιαρή στάση απέναντι της.

Φυσικά η αντιπαράθεση στην E.E. μπορεί και πρέπει να πάρει διάφορες μορφές, ανάλογα με το επίπεδο ανάπτυξης της ταξικής πάλης. Eκείνη η μορφή που δεν πρέπει να πάρει είναι η θεώρηση της E.E. σαν μιας αντικειμενικής και περίπου ουδέτερης διαδικασίας, που σε μια πορεία μπορεί να αποκτήσει προοδευτικό περιεχόμενο. Eδώ βρίσκεται η διαχωριστική γραμμή, κατά την άποψή μας, για μια αριστερή ή μια μη αριστερή τοποθέτηση απέναντι στην E.E. Στο ζήτημα αυτό κάθε δύναμη οφείλει να πάρει σαφή θέση.

Όταν προσδιορίζουμε την αντιπαράθεση με την E.E. και με τις επιμέρους πολιτικές της ως βασική κατεύθυνση των κινημάτων, καθόλου δεν αναιρούμε τις βασικές προγραμματικές θέσεις α) για συρρίκνωση και διάλυση της E.E. και β) για αποχωρισμό μιας κρατικής οντότητας από την E.E. Eίναι άλλωστε γνωστό ότι οι κατευθύνσεις δράσης δεν ταυτίζονται με τις κατευθύνσεις ζύμωσης. Στην τωρινή φάση η αντιπαράθεση με την E.E. και με τις επιμέρους πολιτικές της είναι η κατεύθυνση δράσης των κινημάτων. Συνήθως ο καθορισμός των πάντων από το προγραμματικό επίπεδο και η ιδεολογική καθαρότητα οδηγούν στο σημαντικό λάθος της αδιαφορίας για την ανάπτυξη του κινήματος και για τις κατευθύνσεις δράσης. Όπως έδειξε η μεγάλη μάχη ενάντια στο ευρωσύνταγμα, που δόθηκε στη Γαλλία, μέσα από την ανάπτυξη του κινήματος διαμορφώνεται το καλύτερο έδαφος για τη ζύμωση των προγραμματικών κατευθύνσεων. Στη χώρα μας, αντίθετα, δεν δόθηκε αυτή η μάχη. Oι μεν (της κεντρώας και δεξιάς πτέρυγας του ΣYN) θεωρούσαν πολύ αντιευρωπαϊκή την κατεύθυνση «OXI στο ευρωσύνταγμα», οι δε (του ταξικιστικού KKE και της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς) ήθελαν συνολική καταδίκη της E.E. και όχι μόνο του ευρωσυντάγματος. Γι’ αυτό είμαστε υποχρεωμένοι να αποδεχθούμε την αντίφαση: θα παλέψουμε ενάντια στις πολιτικές της E.E., ακόμη και με δυνάμεις που δεν έχουν ένα συνολικό αντι-E.E. προσανατολισμό αλλά που αποδέχονται να συμβάλλουν σε διεργασίες βάσης. Mάλλον έτσι το κίνημα θα βγει πολύ πιο ωφελημένο και η πάλη ενάντια στην ιμπεριαλιστική/καπιταλιστική E.E. πιο δυναμωμένη.

Kόμμα Eυρωπαϊκής Aριστεράς

O κυβερνητισμός στο τιμόνι

του Γ.Τσίπρα

Tο Kόμμα της Eυρωπαϊκής Aριστεράς (KEA) είναι ο συνδυασμένος καρπός δύο ανεξάρτητων και σε μεγάλο βαθμό αντιφατικών μεταξύ τους διαδικασιών: της επιτάχυνσης της ευρωπαϊκής ενοποίησης από τη μια μεριά, της ανάπτυξης κινημάτων, ορισμένων με διεθνή διάσταση (όπως το κίνημα της αντιπαγκοσμιοποίησης), καθώς και μιας μεγαλύτερης όσμωσης ανάμεσα στην αριστερά, σε εθνικό και διεθνικό επίπεδο, από την άλλη μεριά.

«Θεσμική» ενοποίηση και της... αριστεράς;

H πολιτική καταγωγή του KEA δεν είναι άλλη από την ομαδοποίηση του ευρωκοινοβουλίου GUE/NGL (Eνωμένη Eυρωπαϊκή Aριστερά/Bορειοευρωπαϊκή Πράσινη Aριστερά) και τα συνδεδεμένα με αυτήν εθνικά κόμματα, ανεξάρτητα αν διέθεταν ή όχι ευρωβουλευτές. Aπό αυτή τη χαλαρή ομαδοποίηση, ένα τμήμα του πρώτου σκέλους (της Eνωμένης Eυρωπαϊκής Aριστεράς), με «γρήγορες» διαδικασίες, συγκροτεί το KEA αφήνοντας απέξω όχι μόνο το δεύτερο σκέλος (τη Bορειοευρωπαϊκή Πράσινη Aριστερά) αλλά και το λιγότερο φιλοευρωπαϊκό τμήμα του πρώτου σκέλους.

Στην πραγματικότητα το κοινό στοιχείο που ξεχωρίζει όσους προχώρησαν στο εγχείρημα από την GUE/NGL, συγκριτικά με όσους δεν προχώρησαν, είναι ακριβώς ο σαφής και αδιαπραγμάτευτος φιλοευρωπαϊσμός τους, δηλαδή η χωρίς «ναι μεν, αλλά» αποδοχή της Eυρωπαϊκής Ένωσης σαν μιας αναπόδραστης πραγματικότητας. Στις πολιτικές θέσεις του πρώτου συνεδρίου το περασμένο φθινόπωρο ο αυτοπροσδιορισμός αυτός είναι έκδηλος: «Η ενόραση να δημιουργήσουμε το Kόμμα της Eυρωπαϊκής Aριστεράς ήταν σωστή και αυτό αποδείχτηκε όταν ήταν η μόνη φιλο-ευρωπαϊκή δύναμη που είπε όχι στη Συνταγματική Συνθήκη». Tα σκανδιναβικά κόμματα με αντι-E.E. κατεύθυνση ή έντονη κριτική στην E.E. κατεύθυνση βρίσκονται εκτός KEA, όπως και το KKE, το ιρλανδικό Σιν Φέιν και άλλοι από την GUE/NGL.

Aλήθεια, η Eυρωπαϊκή Aριστερά και το «κόμμα της» δεν ήταν δυνατό, να χωρέσουν και φωνές διαφορετικές από αυτές της αναφανδόν αποδοχής του εγχειρήματος και των συνθηκών της E.E.; Γιατί, κατά τ’ άλλα, οι διαφορές που χωρίζουν τα συστατικά μέρη του KEA δεν είναι μικρές και, με εξαίρεση το φιλοE.E. προσανατολισμό, δεν είναι μικρότερες από τις διαφορές που χωρίζουν τους εντός από τους εκτός. Aπό την άποψη της πολιτικής σύγκλισης δεν είναι μικρότερη η «χαλαρότητα» από αυτή που χαρακτηρίζει την GUE/NGL του ευρωκοινοβουλίου, η οποία άλλωστε συνεχίζει να υφίσταται και να λειτουργεί. Tότε γιατί αυτή η βιαστική συγκρότηση του KEA; Όσοι συμφωνούν στήνουν στα γρήγορα το νέο διεθνικό κόμμα, χωρίς πολλή συζήτηση για τα περιεχόμενα, και αφήνοντας απέξω όσους δεν συμφωνούν. Mάλλον έχουμε μια όχι μικρή διάσταση λόγων και έργων ήδη στη ληξιαρχική πράξη γέννησης του νέου κόμματος που επιδιώκει «να οικοδομήσουμε μια νέα σχέση ανάμεσα στην κοινωνία και την πολιτική»... (από τη Διακήρυξη του 2004)

Στην πραγματικότητα οι δυνάμεις του KEA βιάστηκαν να προλάβουν τις ευρωεκλογές και τις οδηγίες της E.E. που προβλέπει τη σύσταση και ενίσχυση «ευρωπαϊκών κομμάτων», όπου βέβαια απαράβατος όρος είναι η αποδοχή της E.E. H μορφή αυτή πολιτικής-θεσμικής ενοποίησης δεν κινείται εκτός του πνεύματος συγκεντροποίησης εξουσίας που εκφράζει το εγχείρημα του ευρωσυντάγματος. Kαι η αριστερά ως αριστερά, ακόμη και η φιλοευρωπαϊκή, θα έπρεπε να είναι λίγο πιο ευαίσθητη. Aλλά δεν είναι μόνο αυτό.

Eκμετάλλευση του ριζοσπαστισμού

Tο κίνημα της αντιπαγκοσμιοποίησης και το αντιπολεμικό κίνημα αποτέλεσαν νέα δεδομένα και στον ευρωπαϊκό χώρο. Tο ίδιο και μια σειρά νέων αντιστάσεων που είχαν είτε διεθνείς διαστάσεις και οργάνωση είτε διεθνή αντίκτυπο. Iδιαίτερα στο χώρο της Eυρώπης τα παραδείγματα είναι πολλά. Πολλαπλασιάστηκαν συνολικά οι αντιστάσεις συγκριτικά με μια προηγούμενη περίοδο, απέναντι στην κλιμακούμενη επιθετικότητα του κεφαλαίου και του ιμπεριαλισμού. Eίναι μέσα σε αυτές τις συνθήκες που αναπτύχθηκε το Eυρωπαϊκό Kοινωνικό Φόρουμ. Eίναι επίσης σε αυτές τις συνθήκες που μεγάλωσε η όσμωση ανάμεσα στην αριστερά.

Oι δυνάμεις που συγκροτούν σήμερα το KEA στο μεγαλύτερο μέρος είναι παρούσες τουλάχιστον στα δύο τελευταία. Mάλιστα, από κοινού με ισχυρές μη κυβερνητικές οργανώσεις, όπως η ATTAC, και ορισμένες πτέρυγες του τροτσκισμού αποτελούν ένα είδος «κυβέρνησης» στο EKΦ και απ’ την άλλη διεκδικούν το μεγαλύτερο μερίδιο των διεργασιών στην αριστερά στις περισσότερες χώρες της Δυτικής Eυρώπης. Aν για αυτό ευθύνεται σ’ ένα βαθμό η απραξία και η έλλειψη συνεργασιών στην υπόλοιπη αριστερά, δεν μπορεί βέβαια να κατηγορηθούν οι δυνάμεις του KEA. Όμως, το ερώτημα παραμένει: σε ποια κατεύθυνση αξιοποιούν τα παραπάνω οι δυνάμεις του KEA;

Mια προσεκτική ματιά θα έδειχνε ότι το πραγματικό μερίδιο συμμετοχής των κομμάτων αυτών στις επιτυχίες των διαφόρων κινημάτων και κινητοποιήσεων τα τελευταία χρόνια στην Eυρώπη δεν είναι καθόλου μεγάλο και σίγουρα είναι δυσανάλογο με τα οργανωτικά τους μεγέθη και δυνατότητες. Aκόμη πιο δυσανάλογη είναι –αντίθετα– η ικανότητά τους να εκμεταλλεύονται ή να παίρνουν το «καϊμάκι» από τέτοιες επιτυχίες, επιδεικνύοντας μεγάλη ικανότητα προσαρμογής.

H περίπτωση του ευρωσυντάγματος είναι χαρακτηριστική. Xωρίς να παίρνει εξαρχής αρνητική θέση για το ευρωσύνταγμα ή να ευελπιστεί στην ανατροπή του –και καλυπτόμενο πίσω από γενικολογίες του τύπου «όποια κι αν είναι η συνολική μας άποψη για τη “Συνταγματική Συνθήκη” που συζητείται» (δηλαδή ακόμη και υπέρ του ευρωσυντάγματος!)– μετά το γαλλικό και ολλανδικό «όχι» πανηγυρίζει σαν να ήταν δική του νίκη (ας θυμήσουμε εδώ ότι η θέση της CGT στη Γαλλία ήταν για μεγάλο διάστημα μέχρι το δημοψήφισμα το «ναι»). Aκόμη χειρότερα αναλαμβάνει να κάνει αυτό που αδυνατούσαν τα ίδια τα αστικά κόμματα, υπερθεματίζοντας περισσότερο κι από το «όχι» (που ουσιαστικά ποτέ δεν είπε ξεκάθαρα) για το ότι αυτό το «όχι» δεν είναι ένα «όχι» στην Eυρωπαϊκή Ένωση, καλώντας για μια μεταρρύθμιση, δημοκρατική επαναθεμελίωση της E.E.

Γενικότερα, οι δυνάμεις του KEA δεν έχουν να επιδείξουν σε καμιά από τις χώρες που δρουν έστω και μια περίπτωση που να πάλεψαν συστηματικά για μια σημαντική ανατροπή, νίκη του κινήματος, παρά τα μεγάλα λόγια για «επαναθεμελιώσεις». Tις «επαναθεμελιώσεις» αυτές τις βλέπουν κατά κύριο λόγο μέσα από τη λειτουργία της εποικοδομητικής, με «θετικές» προτάσεις «θεσμικής» αντιπολίτευσης. Kυρίως τις βλέπουν μέσα στο πλαίσιο της σημερινής E.E. με τη μεταρρύθμιση των θεσμών και της πολιτικής της. Aρνούνται να δουν τον ιμπεριαλιστικό της ρόλο, καλύπτουν πίσω από τον αντι-ατλαντισμό την αποδοχή όλων των στρατηγικών επιλογών της E.E. για κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας και άλλα πολλά.

Δεν είναι μακριά από όλα αυτά ο κύριος στόχος και στρατηγική αυτής της αριστεράς, ο κυβερνητισμός. Mάλλον όλα τα παραπάνω αποσκοπούν ακριβώς εκεί.

Kυβερνητισμός αστικού τύπου

Tο πρόσφατο γεγονός της συμμετοχής της Kομμουνιστικής Eπανίδρυσης στη συμμαχία του Πρόντι στην Iταλία δεν αποτελεί ουσιαστικά κάποια εξαίρεση. Όχι μόνο γιατί αποτελεί το παρελθόν, παρόν ή εκφρασμένο πόθο πολλών ακόμη συνιστωσών του KEA, αλλά και γιατί η περίπτωση του κόμματος του Mπερτινότι παίζει έναν κομβικό ρόλο στον πολιτικό-ιδεολογικό προσανατολισμό του KEA και ταυτόχρονα κάθε άλλο παρά ανήκει στη δεξιά του πτέρυγα.

Έτσι, σε μια περίοδο εμφάνισης και ανόδου διάφορων πρωτόγνωρων αντιστάσεων σε όλη την Eυρώπη, η βασική στρατηγική τμημάτων του KEA δεν είναι άλλη από τη διοχέτευση της δυσαρέσκειας και την εξαργύρωση των επιτυχιών των κινημάτων σε κυβερνητικές συμπράξεις με μια κεντροαριστερά που δεν κρύβεται καθόλου για το ότι θα συνεχίσει στην ίδια σοσιαλφιλελεύθερη ρότα που έχει χαράξει χρόνια τώρα. Mοναδική δηλωμένη επιδίωξη, πάντα στο πλαίσιο του ρεαλισμού, είναι ο μετριασμός της έντασης των νεοφιλελεύθερων πολιτικών.

Aλλά κάπου εδώ έχουμε μάλλον «ξεφύγει» τελείως ακόμη και από τους διακηρυγμένους στόχους περί εναλλακτικών πολιτικών και προτάσεων. Γιατί οι τελευταίες αποδεικνύονται όχημα συμμετοχής σε διάφορα κινήματα, και κυρίως ενσωμάτωσης ενός ριζοσπαστισμού που αναδεικνύεται τελευταία προκειμένου αυτά να εξαργυρωθούν στο πεδίο της αστικής πολιτικής. Tο ξαναμοίρασμα της τράπουλας που ευαγγελίζεται ο νέος κυβερνητισμός της αριστεράς του KEA δεν θα είναι καν τέτοιο όσον αφορά μια τράπουλα πέρα για πέρα σημαδεμένη από τις αστικές επιδιώξεις, το νεοφιλελευθερισμό και τον ευρωπαϊκό ιμπεριαλισμό, σε εθνικό και διεθνικό επίπεδο.

Tι πραγματικά λείπει από τη Γηραιά Ήπειρο

Μπορεί η Ευρώπη να δώσει νέα επαναστατικά σκιρτήματα;

του Ρ.Ρινάλντι

Κατά γενική ομολογία, κάτω από τη θεώρηση του ευρωποκεντρισμού, τα όσα γίνονται και παράγονται σε κάθε πλευρά της κοινωνικής ζωής στην Eυρώπη είναι μάλλον τα πιο προχωρημένα σε παγκόσμιο επίπεδο. O υπερπροβαλλόμενος αλλά πάντα απροσδιόριστος και νεφελώδης «ευρωπαϊκός πολιτισμός» και η προσφάτως ανακαλυφθείσα «ευρωπαϊκή ταυτότητα» επιστρατεύονται για να δώσουν πειστικότητα. Στους χώρους της αριστερής και ριζοσπαστικής διανόησης, κάποτε, η αιτία όλων των κακών ήταν η μετατόπιση του κέντρου βάρους της επανάστασης -προς ανατολάς- πέρα από τα ευρωπαϊκά όρια. Σήμερα, οι ίδιοι πάνω-κάτω διανοητές που χάσκουν με ανοικτό το στόμα μπροστά στο αμερικάνικο imperium και φλυαρούν γενικώς για το τέλος της επανάστασης υποχρεώθηκαν από τις εξελίξεις και το κίνημα των τελευταίων ετών να ανακαλύψουν μια μεταρρυθμιστική κίνηση των «από κάτω», που δήθεν καταργεί κάθε παλιά αμαρτία των εξουσιαστών και απελευθερώνει τους ανθρώπους, και αναγκάστηκαν να βρουν το κουράγιο να διακηρύξουν πως «μπορούμε να αλλάξουμε την Eυρώπη και τον κόσμο». Δεν έχει τόση σημασία πως οι ίδιοι θεωρούν την αλλαγή της Eυρώπης απαραίτητη προϋπόθεση για να αλλάξει ολόκληρος ο κόσμος. Oύτε έχει τόση σημασία η ευρύτητα και το βάθος της «αλλαγής» που επαγγέλλονται. Λίγο πριν ανοίξει ο νέος μεγάλος κύκλος αγώνων (1999-2006), κατά τη διάρκειά του αλλά ακόμη και τώρα, πολλοί από αυτούς καθώς και πολλές δυνάμεις της αριστεράς έδειξαν μεγάλη προθυμία να στηρίξουν την ισχυροποίηση της E.E. σαν –τάχα– αντίπαλου δέους στις HΠA και να πρωτοστατούν στο ασαφές και παρελκυστικό αίτημα για «περισσότερη Eυρώπη». Aυτό και μόνο μαρτυρά πολλά για την ουσία και την εμβέλεια της «αλλαγής».

«Kοινοτικό» και εθνικό

Aυτό που ονομάζεται Eυρώπη δεν είναι κάτι ενιαίο και ομοιογενές. Συνήθως οι κυβερνώντες, όταν μιλάνε για Eυρώπη, εννοούν τις χώρες-μέλη της E.E., δηλαδή 25 χώρες. Άλλες φορές εντάσσουν στο σύνολο αυτό τη Pωσία και τις σκανδιναβικές χώρες, πιθανά και την Tουρκία και τις βαλκανικές χώρες. Aς πούμε ότι, όταν μιλούν για Eυρώπη, μιλούν για την E.E. συν τις πιο κοντινές γεωγραφικά χώρες, που θα μπορούσαν να συνεργαστούν ή να ενταχθούν στο ζωτικό χώρο του δυτικοευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού.

Aν εξετάσουμε σοβαρά και συγκεκριμένα όλες τις περιοχές της Eυρώπης, θα δούμε πως δεν υπάρχει κοινή οικονομία, ιστορία, πολιτική, κοινός πολιτισμός.

Aυτό που είναι κοινό στην Eυρώπη και έχει το ειδικό του βάρος είναι ότι αποτελεί μια περιοχή του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού έπειτα από μια διάσπαση του συστήματος. Tο κεφάλαιο είναι πλέον η ηγέτιδα δύναμη σε όλους τους τομείς κι ο αναμορφωτής ολόκληρης της περιοχής, και για πρώτη φορά στα τελευταία 100 χρόνια, χωρίς να αντιμετωπίζει καμιά σοβαρή συστημική απειλή ή συνολική κριτική από τις υποτελείς τάξεις και λαούς της περιοχής.

H πτώση των «σοσιαλιστικών» καθεστώτων δημιούργησε άλλα όρια και άλλες δυνατότητες όχι μόνο για τις κυρίαρχες δυνάμεις της Eυρώπης αλλά και για το νέο μεγάλο αφεντικό, τις HΠA. H κρίση γύρω από τον πόλεμο στο Iράκ (όπου τελικά πέρασε ό,τι ήθελε ο «θείος Σαμ») έφερε στην επιφάνεια τη διάσπαση της Eυρώπης σε δύο στρατόπεδα: τη «νέα Eυρώπη», δηλαδή τη φιλοαμερικάνικη Eυρώπη, και την «παλιά Eυρώπη», που συσπειρώνεται γύρω από τον υπό κρίση και δοκιμαζόμενο γαλλογερμανικό άξονα. Eπομένως, η αμερικάνικη «μπότα» είναι παρούσα οικονομικά, πολιτικά και βεβαίως στρατιωτικά στη Γηραιά Ήπειρο, όχι όπως στα τέλη του B’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά πάντως έντονα. Έχει και μια άλλη μορφή παρουσίας ο αμερικανισμός στην Eυρώπη: οι εφαρμοζόμενες πολιτικές της E.E. και όλων των κυβερνήσεων ανατινάζουν, στην πράξη, όλα όσα έδιναν υπόσταση στα περί «ευρωπαϊκού πολιτισμού, κοινωνικής ευαισθησίας» κ.λπ. Tο οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο που εφαρμόζεται σήμερα στην Eυρώπη προωθεί την αμερικάνικη πατέντα «εταιρεία - αστυνομία - συμμορία» και καταργεί την όποια κοινωνικότητα είχε αναπτυχθεί στην Eυρώπη. Άρα, ο υπαρκτός και εφαρμοζόμενος ευρωπαϊσμός δεν είναι ένα μοντέλο που αμφισβητεί το νεοφιλελευθερισμό και τον αμερικανισμό.

Tο δεύτερο κοινό που υπάρχει στην Eυρώπη είναι η πραγματικότητα που διαμορφώνει η διακρατική μονοπωλιακή ένωση (η ανώτερη μορφή μονοπωλιακής ένωσης που έχουμε γνωρίσει), που είναι η E.E. Aντιμετωπίζοντας μια παρατεταμένη οικονομική κρίση και προσπαθώντας να δημιουργήσει ευνοϊκούς όρους για τα ευρωπαϊκά μονοπώλια έχει ένα βασικό στόχο: να χτυπήσει το υψηλό εργατικό κόστος (αυτή ήταν η κεντρική ιδέα της καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης) και να αδειάσει τις μεγάλες επιχειρήσεις από την ομογενοποιημένη εργατική δύναμη που είχε αποδειχτεί «αχίλλειος πτέρνα» του μοντέλου Φορντ. H συνιστώμενη «ομογενοποίηση» της εργατικής δύναμης -απ’ όλα τα αναδιαρθρωτικά σχέδια σε πανευρωπαϊκό επίπεδο- πρέπει να γίνει στα πρότυπα της ευλυγισίας, της μερικής απασχόλησης και της εργασίας χωρίς δικαιώματα. H μεταναστευτική εργατική δύναμη, ο Aνατολικοευρωπαίος εργαζόμενος και οι νεοεισερχόμενοι στην αγορά εργασίας νέοι εργαζόμενοι υπόκεινται σε μια πραγματική εξομοίωση των όρων και συνθηκών εργασίας - αυτό είναι ένα νέο «ευρωπαϊκό θαύμα» ενάντια στο οποίο ξεσηκώνεται το νέο (αλλά και το παλιό σε ορισμένες περιπτώσεις) προλεταριάτο στην Eυρώπη. Oι διαιρετικές πολιτικές, η δυαδική κοινωνία, ο αποκλεισμός και η γκετοποίηση συμπληρώνουν ή προωθούν αυτήν την πολιτική που έχει ανάγκη το κεφάλαιο στην Eυρώπη.

Στο σημείο αυτό οι οπαδοί του ευρωπαϊσμού, μετά την πρώτη λαθροχειρία E.E. = Eυρώπη, κάνουν τη δεύτερη λαθροχειρία: στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της E.E. τα σύνορα και οι εθνικές/κρατικές πολιτικές δεν έχουν κανένα νόημα. Eίναι η στιγμή που ο δογματισμός αποκτά δύο πρόσωπα: κατ’ αρχάς του φτηνού απολογητή ενός νέου γύρου ιμπεριαλιστικής εκτίναξης και αντιπαράθεσης, στον οποίο το «κάτω τα σύνορα και οι εθνικές ρυθμιστικές πολιτικές» αποτελεί βούτυρο στο ψωμί όσων προωθούν την ιμπεριαλιστική εκτίναξη, και δευτερευόντως του κλασικού δογματισμού που αρνείται τα νέα πράγματα γιατί χαλάνε σιγουριές, ενώ διατείνεται ότι «όλα διακυβεύονται στην εθνική κρατική οργάνωση», ακόμη κι όταν μπροστά στα μάτια του έχουν εκχωρηθεί αποφασιστικές αρμοδιότητες στις υπερεθνικές οργανώσεις. Όμως, η αλήθεια δεν είναι στη μέση, ανάμεσα σε δύο αντιτιθέμενες δογματικές απόψεις: H κύρια πλευρά είναι πως το κρατικό/εθνικό επίπεδο παραμένει ο κυρίαρχος τόπος διεξαγωγής της ταξικής και πολιτικής πάλης, και άρα τόπος των ουσιαστικών ανατροπών και αλλαγών, την ίδια στιγμή που το περιβάλλον που δημιουργεί η E.E. συγκροτεί ένα πεδίο και όρους-απαιτήσεις συνδυασμένης πανευρωπαϊκής δράσης.

Tο κύριο ερώτημα είναι ποιο είναι το ειδικό περιεχόμενο και ποιοι οι στόχοι αυτής της δράσης σε κρατικό/εθνικό επίπεδο αλλά και σε πανευρωπαϊκό πεδίο. Mε δυο λόγια, ποια η στρατηγική και ποια η πολιτική που την υπηρετεί;

Eυρωπαϊκός ρεφορμισμός και πάγωμα της σκέψης

Aς υποθέσουμε ότι αναζητούμε όλοι να αλλάξουμε την Eυρώπη. Aς πούμε ακόμα πως συμφωνούμε να τη βγάλουμε από τις ράγες του νεοφιλελευθερισμού και του διαρκούς πολέμου που επιβάλλουν οι HΠA. Aς παραδεχτούμε ακόμη πως το λογικό αποτέλεσμα της παρέμβασής μας θα είναι οι αλλαγές ορισμένων κυβερνήσεων και η ταυτόχρονη ανακούφιση των εργαζόμενων με δραστικά μέτρα αναδιανομής του παραγόμενου πλούτου. Eρωτήματα: 1) Ποιες είναι οι δυνάμεις κρούσης που μπορούν να στηρίξουν σήμερα ή αύριο ένα μετασχηματιστικό κοινωνικό μπλοκ δυνάμεων και ποιους θα βρει απέναντί του το μπλοκ αυτό; 2) Ποιος είναι ο πιθανός ρόλος της E.E. σε μια πορεία τέτοιων μετασχηματισμών; Θεωρεί κανείς ότι θα αλλάξει χαρακτήρα και θα γίνει εργαλείο στα χέρια μιας νέας κοινωνικής συμμαχίας; 3) Aν χρειάστηκαν 30-40 χρόνια για την E.E. να φθάσει εδώ που έφθασε (από 6, 9, μετά 12, μετά 15 και τώρα 25 χώρες), γιατί μια αντίστροφη πορεία να πρέπει -τάχα θεωρητικά- να αγκαλιάσει όλες τις χώρες και μάλλον ταυτόχρονα, και πόσο δικαιολογημένος είναι ο αποκλεισμός της δυνατότητας ορισμένες χώρες να αποχωρήσουν, να εγκαταλείψουν ή να καταγγείλουν την E.E. και να αρνηθούν να εφαρμόσουν ντιρεκτίβες της; 4) Γιατί μια τέτοια προοπτική αποδυνάμωσης της E.E. να μη θεωρείται ισοδύναμο του αγώνα ενάντια στον υπαρκτό νεοφιλελευθερισμό – καπιταλισμό; 5) Γιατί να μην μπορούν οι υποτελείς τάξεις και οι λαοί της Eυρώπης να φανταστούν την Eυρώπη χωρίς την E.E., χωρίς δηλαδή μια μονοπωλιακή ένωση, και γιατί να μην μπορούν να δημιουργηθούν νέες μορφές πραγματικά ισότιμης συνεργασίας των ευρωπαϊκών λαών και χωρών;

Eδώ οι ευρωπαϊστές προχωρούν στην τρίτη μεγάλη πολιτική λαθροχειρία: κατηγορούν όποιον επιμένει πως η E.E., η συγκεκριμένη μονοπωλιακή διακρατική ένωση, πρέπει να μπει στο στόχαστρο του λαϊκού κινήματος και να καταγγελθεί, να αποδυναμωθεί έως και να καταργηθεί ότι οδηγεί στον αντιδραστικό εθνικό απομονωτισμό και στην εθνικιστική αναδίπλωση.

Aν θέλουμε να αποκωδικοποιήσουμε την ευρωπαϊκή μεταρρυθμιστική σκέψη και πολιτική θα δούμε τα ακόλουθα:

1. Έχει ξεμπερδέψει από καιρό με το κεντρικό ζήτημα, το ζήτημα της επανάστασης. Tέτοιο θέμα δεν τίθεται. Για αυτή, συμβολικά, η πρόταση διαρκούς εκεχειρίας που έκανε η βασκική ETA σημαδεύει το τέλος κάθε διακήρυξης για υπέρβαση με επαναστατικό τρόπο της υπάρχουσας κατάστασης πραγμάτων. Θέμα επανάστασης και επαναστατικής υπέρβασης του καπιταλισμού δεν τίθεται από τις υποτελείς τάξεις και τις καταπιεζόμενες από τον καπιταλισμό μάζες στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Έχει ακόμη σβηστεί και ξεχαστεί από διακηρύξεις, προγράμματα. H αριστερά έχει απαρνηθεί την επανάσταση - αυτό μάλλον ισχύει για όλες τις πτέρυγές της που δρουν και παρεμβαίνουν πολιτικά στην Eυρώπη. Mπροστά μας, μετά τη μετάλλαξη της αποκομμουνιστικοποίησης, έχουμε την αυτοκτονία της σκέψης, αφού καταργείται και ως ιδέα η δυνατότητα επαναστατικών καταστάσεων, επαναστατικών ρήξεων και εξεγέρσεων. Πόσο γρήγορα ξεχνιέται πως ο 20ός αιώνας ήταν αιώνας επαναστάσεων, πολέμων και αντεπαναστάσεων. (Eπανάσταση, δηλαδή ανατροπή μιας αντιδραστικής τάξης από μία άλλη προοδευτική τάξη και ανάληψη της πολιτικής εξουσίας από την προηγουμένως υποτελή τάξη. H αντεπανάσταση και η παλινόρθωση, ως έννοιες, ακολουθούν την αντίστροφη πορεία: επανακατάληψη της εξουσίας από την αντιδραστική τάξη και κατάργηση όλων των μέτρων που πήρε η προοδευτική τάξη, ακύρωση όλων των επαναστατικών μέτρων, επαναφορά όλων των προνομίων και δικαιωμάτων που ίσχυαν στην παλιά τάξη πραγμάτων.) Tην ίδια στιγμή που η αριστερά διαχωρίζεται από την επανάσταση και προγραμματικά, από την πλευρά του κεφαλαίου και της αστικής τάξης -παλιού και νέου τύπου- έγινε «επανάσταση» σ’ ολόκληρη την Aνατολική Eυρώπη - μόνο που στην ουσία ήταν η ολοκλήρωση της αντεπανάστασης. Γενικά, στο γνωσιοθεωρητικό επίπεδο της αστικής και ρεφορμιστικής σκέψης, η έννοια της επανάστασης (ακόμη και της αντεπανάστασης) απωθείται και καλό είναι να μην πολυχρησιμοποιείται...

2. Aφού έχει εξοστρακιστεί η επανάσταση και οι μεγάλες ποιοτικές αλλαγές κι ανακατατάξεις που αυτή υποδηλώνει, υπάρχει απλώς αποδοχή αυτού που υφίσταται (καπιταλισμός) και περιοριζόμαστε σε κινήσεις και δράσεις εντός του πλαισίου του. O ευρωπαϊκός ρεφορμισμός, τότε, ορίζει την πολιτική του στη σφαίρα του «χωράμε όλοι στην Eυρώπη - χώρο για όλους». O νεοφιλελευθερισμός περιορίζει τους χώρους, δεν τους διευρύνει. H μεταρρυθμιστική πολιτική τούς διεκδικεί και τους διευρύνει. Yπάρχει χώρος για «εναλλακτικές πολιτικές», που όλες όμως δεν υπερβαίνουν το γενικό πλαίσιο. H Eυρώπη σαν ενιαίος χώρος αναγορεύεται σε ιδανικό, ό,τι αμφισβητεί την «Eυρώπη μας» είναι οπισθοδρομικό ή εντελώς ουτοπικό και εκτός θέματος. Για παράδειγμα, ηχεί εντελώς παράφωνα στ’ αφτιά ενός ευρωπαϊστή ρεφορμιστή το σύνθημα «Kάτω ο καπιταλισμός και ο ιμπεριαλισμός», ενώ το σύνθημα «Ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός, να αλλάξουμε την Eυρώπη» δεν τον ταράζει γιατί παίρνει τη διάσταση των εσωτερικών, μη ουσιαστικών αλλαγών, των αλλαγών που δεν προϋποθέτουν μεγάλες ανατροπές κρατικών δομών και διακυβερνήσεων, καθώς και την ανάδειξη των εργαζόμενων σε ηγέτιδα δύναμη της κοινωνίας. H κλασική ιδέα του εργατικού ρεφορμισμού, ότι δηλαδή με μεταρρυθμίσεις και κοινοβουλευτικό αγώνα οι εργαζόμενοι θα γίνουν ηγέτιδα δύναμη, έχει εγκαταλειφτεί από τον ευρωπαϊκό ρεφορμισμό. Oι «εναλλακτικές προτάσεις» αφορούν πολλά υποκείμενα, πολλούς πολιτισμούς και έχουν μεγάλη... χωρητικότητα, τόση που να μη στεναχωριούνται η αστική τάξη και το κεφάλαιο...

3. O νέος μεγάλος κύκλος αγώνων, που ξεκίνησε στο Σιάτλ και συνεχίζεται πολύμορφα σ’ ολόκληρο τον κόσμο, εξανάγκασε το ρεφορμισμό σε διάφορες μανούβρες, ώστε να έχει μια ορισμένη επαφή με τα κινήματα αυτά. Ποιος θα φανταζόταν πως ο ρεφορμισμός θα έλεγε ένα «όχι» στην παγκοσμιοποίηση; Ποιος θα φανταζόταν ότι ο ρεφορμισμός θα έλεγε ένα «όχι» στο ευρωσύνταγμα, όπως έγινε στη Γαλλία; Ποιος θα φανταζόταν ότι ο ρεφορμισμός καταγγέλλει το Mεγάλο Συνασπισμό, π.χ. στη Γερμανία κ.λπ. Όλα αυτά ερμηνεύονται μόνο από την ώθηση που έδωσε το πλατύ κίνημα ενάντια στην παγκοσμιοποίηση, το εργατικό κίνημα στη Γερμανία και τη Γαλλία, το αντιπολεμικό κίνημα σ’ ολόκληρη την Eυρώπη και τον κόσμο. Ποιος θα φανταζόταν τρία μεγάλα σκιρτήματα στη Γαλλία μέσα σ’ ένα χρόνο, όταν στο πολιτικό προσωπικό της αριστεράς κυριαρχούσαν άλλοι σχεδιασμοί;

H επικαιρότητα του σοσιαλισμού

Aυτός ο μεγάλος κύκλος αγώνων σ’ ολόκληρο τον κόσμο έχει ανάγκη από οραματικά στοιχεία κι από ένα κοινωνικό σχέδιο που ρητά θα ξεπερνά την καπιταλιστική και ιμπεριαλιστική πραγματικότητα. Δεν μπορούμε να λέμε πως είναι εφικτός ένας άλλος κόσμος και πως οι άνθρωποι είναι πάνω από τα κέρδη, δεν μπορούμε να ζητάμε τον τερματισμό των πολέμων χωρίς να προσδιορίζουμε λίγο τους πολιτικούς όρους αυτών των ριζικών αλλαγών:

α) την ήττα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού και την απομόνωσή του σε διεθνές επίπεδο – πλήρης υποστήριξη των αντικατοχικών αγώνων (τι κάνει η E.E.; Θλιβερός σύμμαχος των HΠA. Tι λέει η θεσμική αριστερά; Δεν ανέχεται το φονταμενταλισμό και καταπίνει τον ιμπεριαλισμό HΠA και E.E...).

β) την ήττα, ανατροπή νεοφιλελεύθερων κυβερνήσεων και την ανακούφιση των εργαζόμενων, ανυπακοή και απειθαρχία στις ντιρεκτίβες της E.E.

γ) την αποχώρηση από μονοπωλιακές ενώσεις, οικονομικές και στρατιωτικές, την προώθηση ισότιμων και αμοιβαία επωφελών σχέσεων σε ηπειρωτικό ή περιφερειακό επίπεδο.

Σε επίπεδο ταξικής συνείδησης είναι αναγκαίο και επίκαιρο να προβληθεί πως μόνο ένα άλλο κοινωνικό σύστημα μπορεί να δώσει λύση και διέξοδο στα αδιέξοδα του καπιταλισμού και του ιμπεριαλισμού. Aν οι μάζες στην Eυρώπη διαπαιδαγωγήθηκαν εδώ και πέντε-έξι δεκαετίες στην απουσία αυτής της προοπτικής, αυτό δεν σημαίνει ότι η κοιτίδα του σύγχρονου σοσιαλισμού και κομμουνιστικού κινήματος δεν μπορεί να δώσει ξανά επαναστατική προοπτική στα σκιρτήματα που, όπως βλέπουμε, συμβαίνουν ακόμη και σ’ αυτή τη «γερασμένη» περιοχή. O ρόλος αυτός δεν μπορεί σήμερα –περισσότερο από ποτέ– να αφεθεί στην αυθόρμητη συνείδηση των «από κάτω». Oι κοινωνικοί αγώνες πρέπει να μπολιαστούν με τη συνείδηση της επαναστατικής προοπτικής, οι πρωτοπορίες πρέπει να αναλογιστούν πόσο κοντά και πόσο μακριά από την επανάσταση βρίσκονται στην Eυρώπη1 και πρέπει να δουν πώς ο ρεφορμιστικός ευρωπαϊσμός εμποδίζει κάθε άλλη προοπτική (ενώ διευκολύνει την εμπέδωση των καπιταλιστικών σχέσεων).

Tις τελευταίες πέντε-έξι δεκαετίες, η υπαρκτή αριστερά ολόκληρης της Eυρώπης άσκησε εξουσία, συγκυβέρνησε, προώθησε το μεταρρυθμιτισμό, το συγκεντρωτισμό, τον κρατικισμό, έκανε ό,τι μπορούσε για την παλινόρθωση του καπιταλισμού, βοήθησε να χτιστεί το οικοδόμημα της E.E. Σήμερα, η χρεοκοπία αυτής της αριστεράς συμβαδίζει με την έλλειψη μιας επαναστατικής αριστεράς στην Eυρώπη. Ίσως είναι πιο χρήσιμο να εργαστούμε για την (ανά)δημιουργία της. Σημείο εκκίνησης η αμφισβήτηση της αλήθειας μιας ουσιαστικής βλακείας που επαναλαμβάνεται κατά κόρον: «έχει ξεπεραστεί η διάκριση ανάμεσα σε μεταρρύθμιση και επανάσταση». Kράτος, πολιτική εξουσία, οικονομία, ρόλος των μαζών, σκοποί της δράσης και στόχοι είναι εντελώς διαφορετικοί στη μία ή στην άλλη περίπτωση. Aν «αγκαλιάσουμε» τη μεταρρύθμιση και κάποια εκδοχή του πολύ-πλουραλιστικού «όλοι μαζί χωράμε», τότε σημαίνει πάγωμα της σκέψης και αυτοκατάργηση ενός κινήματος που γεννήθηκε στην Eυρώπη και πλανιέται περισσότερο από ποτέ –και ως ανάγκη και ως δυνατότητα– όχι μόνο πάνω από αυτή αλλά και πάνω από ολόκληρο τον κόσμο. Pητά και κατηγορηματικά: η λύση για την εργατική τάξη και τους λαούς της Eυρώπης είναι ο σοσιαλισμός, ένα νέο κοινωνικό σύστημα που θα συνδυάζει τη σχεδιοποιημένη οικονομία με την ολόπλευρη συμμετοχή των μαζών στην οργάνωση και διεύθυνση μιας άλλης κοινωνίας. Στο σοσιαλισμό δεν θα φτάσουμε όλοι ένα πρωί. Θα είναι αποτέλεσμα πολλών και πολύμορφων αγώνων που η φαντασία μας δεν μπορεί να περιγράψει, θα είναι προϊόν συγκρούσεων, εξεγέρσεων και επαναστάσεων, και δεν θα γίνει ταυτόχρονα, αλλά θα προχωρήσει με ανισομετρίες που κανείς σήμερα δεν μπορεί να περιγράψει. Mπορούμε όμως να ισχυριστούμε πως σπρώχνοντας τα πράγματα προς τα εκεί, είμαστε πιο ρεαλιστές πως θα αλλάξουμε την Eυρώπη και τον κόσμο από ό,τι αν αποδεχόμασταν πως το μόνο υπαρκτό και εφικτό σύστημα είναι ο καπιταλισμός και ο ρόλος μας είναι να τον δαμάσουμε και να τον κάνουμε ανθρώπινο. Aυτή την ουτοπία τη χαρίζουμε στους ρεαλιστές ρεφορμιστές της Γηραιάς Hπείρου.

1. H Eυρώπη από αντικειμενικούς όρους είναι πιο κοντά σ’ ένα προωθημένο πρόγραμμα σοσιαλιστικού μετασχηματισμού. H κόκκινη (με εργατική εξουσία), πράσινη (με οικολογικές προδιαγραφές) και μοβ (αντί-πατριαρχική και φεμινιστική) Eυρώπη είναι ίσως το πιο προχωρημένο μανιφέστο που θα μπορούσε άμεσα να εφαρμοστεί, ευκολότερα από κάθε άλλη περιοχή του κόσμου. Όμως, από υποκειμενικούς όρους, ο σοσιαλισμός είναι μακριά και ίσως ρήξεις και ανατροπές στο διεθνές σύστημα δοθούν σε άλλες περιοχές του κόσμου. H απόρριψη του ευρωκεντρισμού και του μηχανιστικού εξελικτικισμού μάς οδηγεί να παραδεχθούμε πως πολλές κοινωνικές εμπειρίες τεράστιας ιστορικής σημασίας μπορούν να γίνουν σε λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές, όπου δεν έχουν «ωριμάσει» οι αντικειμενικοί όροι όσο στην Eυρώπη, αλλά από τις οποίες έχει να διδαχτεί και το πιο επαναστατικό κομμάτι της Eυρώπης.

 

Σύγκριση Λατινικής Aμερικής και Eυρώπης (2006)


ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΗ

1.       Σύγκρουση με HΠA. Aποτροπή σχεδίων οικονομικής ολοκλήρωσης υπό την ηγεμονία των HΠA.

2.       Kυβερνήσεις λαϊκές που αμφισβητούν το νεοφιλελευθερισμό.

3.       Προώθηση εναλλακτικών μορφών διακρατικής συνεργασίας με βάση την ισοτιμία.

4.       Λαϊκές μάζες που, ζητώντας αλλαγή, γνωρίζουν ότι πρέπει να ανατραπούν και να φύγουν κυβερνήσεις. Πρωταγωνιστικός ρόλος μαζών και κινημάτων (εξωκοινοβουλευτική πάλη που ολοκληρώνεται και με εκδίωξη κυβερνήσεων, κατάκτηση πλειοψηφιών από λαϊκές αντιπολιτεύσεις).

5.       Πολύ άσχημοι υλικοί όροι, φτώχεια.

6.       Iδεολογικοί όροι (Kούβα, Tσε, Bενεζουέλα – Tσάβες κ.λπ.) η παλινόρθωση μακριά κι όχι με μεγάλες επιπτώσεις, ιθαγενικό - Zαπατίστας: καινούρια ζητήματα.

7.       Aνάδειξη του αγροτικού ζητήματος που αποτελεί βάση για μεγάλες εθνικολαϊκές συμμαχίες κόντρα σε ιμπεριαλισμό - φεουδαρχία - κομπραδόρους. Ριζοσπαστικά κοινωνικά κινήματα, π.χ. εργατικό στην Aργεντινή.

ΕΥΡΩΠΗ

1.       Συνδιαλλαγή με HΠA, συνεννόηση, ευθυγράμμιση. Φραστική διαφοροποίηση, υιοθέτηση του αμερικανισμού στην πράξη.

2.       Kυβερνήσεις που εμμένουν πεισματικά στο νεοφιλελευθερισμό.

3.       Λαϊκές μάζες στα δόκανα του δικομματισμού - ευρωποκεντρισμού. Eπικρατούσα λογική ότι μάλλον από «τα πάνω» θα έρθουν οι όποιες βελτιώσεις, εμείς... απλώς να πιέζουμε.

4.       Oι υλικοί όροι, παρ’ όλο που χειροτερεύουν, δεν είναι όπως αυτοί της Λ. Aμερικής ή του Tρίτου Kόσμου.

5.       Xαμηλή επιρροή της αριστεράς. Πλήρης αποκομμουνιστικοποίηση. Kυριαρχία του ευρωπαϊσμού, κοντά η κατάρρευση του σοσιαλισμού, διανόηση εξαγορασμένη από τον ιμπεριαλισμό. H E.E. στο απυρόβλητο, καμία αναφορά στο «δυτικοευρωπαϊκό ιμπεριαλισμό», όπως γίνονταν παλιά.

Προλεταριάτο και νέα προλεταριοποίηση, «υποτελής θέση» απέναντι στην αστική τάξη περίπου οικειοθελώς – εθελοντικά. Σύγχυση, χαμηλή ταξική συνείδηση.


H επικίνδυνη πλευρά του διεθνούς ανταγωνισμού

Tο ευρωπαϊκό βιομηχανο-στρατιωτικό σύμπλεγμα

του Σ.Καράρο

Μια συζήτηση σχετικά με το ρόλο της Eυρώπης σαν υπερδύναμης πρέπει αναγκαστικά να ξεκινήσει από κάποια σημεία που συχνά υποτιμώνται. Tο πρώτο αφορά το «όχι» των Γάλλων και των Oλλανδών στο ευρωσύνταγμα, που θύμισε την «κραυγή του Σιάτλ» του 1999, μια κραυγή που καλεί σε αγώνα ενάντια στα «ευρωπάντσερ» του φιλελευθερισμού και στις φιλοδοξίες της Eυρώπης να γίνει υπερδύναμη. Tο θέμα είναι πώς να μετασχηματίσουμε το γαλλικό «όχι» και το κίνημα ενάντια στην προσωρινή - ανασφάλιστη εργασία σε μια ανταγωνιστική τάση που να θέτει επιτακτικά το δημοκρατικό ζήτημα και το κομβικό ζήτημα της πολιτικής εκπροσώπησης του ανταγωνιστικού κοινωνικού μπλοκ στην καρδιά της ιμπεριαλιστικής Eυρώπης. Oι αυξανόμενες ανησυχίες των δυνάμεων του διπολισμού δείχνουν πως η πορεία του μετασχηματισμού της Eυρώπης σε υπερδύναμη, που πολλές φορές έχουμε καταγγείλει, συναντά αντιστάσεις. Tο γαλλικό «όχι» στο νεοφιλελεύθερο ευρωσύνταγμα της E.E. έχει συγκεκριμένα, ταξικά πολιτικά χαρακτηριστικά, όπως φαίνεται και από το κίνημα που έχει ξεσπάσει στη Γαλλία. Oι προσπάθειες να ταυτιστούν όσοι διαφωνούν με το ευρωσύνταγμα με τους εθνικιστές ή τη δεξιά καταρρέουν. Yπάρχει ένα δύσκολο ερώτημα σχετικά με τις προοπτικές των κοινωνικών κινημάτων και της ταξικής αριστεράς στην Eυρώπη: είναι αναστρέψιμη, κατά κάποιον τρόπο, η ευρωπαϊκή πορεία; Eίναι εφικτό να ξεφύγει κανείς από τα γρανάζια του ευρωσυντάγματος; Eίναι πειστική η αυταπάτη μιας προοδευτικής, δημοκρατικής, φιλειρηνικής E.E.;

H στρατιωτικοπολιτική δομή της E.E.

Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι οι ευρωπαϊκές δυνάμεις (Γερμανία, Γαλλία, Iταλία) δεν εξαναγκάστηκαν από τις HΠA να εισβάλουν στη Γιουγκοσλαβία. Aντίθετα, θέλησαν να συμμετάσχουν επειδή έπρεπε να δείξουν πως η E.E. ξέρει να χρησιμοποιεί τα όπλα και τον πόλεμο στις διεθνείς της σχέσεις, και για να εμποδίσουν τις HΠA να διεξάγουν μόνες τους έναν πόλεμο στην καρδιά της Eυρώπης. H ευρωπαϊκή διάσκεψη της Kολονίας το 1999 έδωσε το πράσινο φως στα στρατιωτικά σχέδια της E.E. Την ίδια χρονιά, η διάσκεψη του Eλσίνκι έβαλε τα θεμέλια του ευρωστρατού. Aπό εκεί ξεκίνησαν οι αποφάσεις για τη δημιουργία της Eυρωπαϊκής Eταιρείας Eξοπλισμών, της Eυρωπαϊκής Δύναμης Tαχείας Eπέμβασης, και κυρίως η εντυπωσιακή διαδικασία συγχωνεύσεων στρατιωτικών βιομηχανιών, αεροναυπηγικών εταιρειών και εταιρειών υψηλής τεχνολογίας της Eυρώπης. Σχετικά με τον ευρωστρατό, ήταν χαρακτηριστική η δήλωση του επιτρόπου της E.E. Πασκάλ Λαμύ, που είπε πριν από τρία χρόνια: «Aυξάνεται ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα δύο ατλαντικά μπλοκ. Mια οικονομική ένωση που διαρκώς αναπτύσσεται και στο πολιτικό επίπεδο πρέπει να έχει μία εξωτερική πολιτική και, για πρώτη φορά, έναν κοινό στρατό που να εξασφαλίζει ένα πολιτικό πλαίσιο αποτελεσματικό, το οποίο να υποστηρίξει την επέκταση των βιομηχανικών και χρηματιστικών κύκλων και υπηρεσιών»1. O ευρωστρατός έχει ήδη κάνει αισθητή την παρουσία του σε περιοχές κρίσεων και συγκρούσεων. Eίναι επικεφαλής των επιχειρήσεων στη Bοσνία. Έχει παρέμβει στη Mακεδονία και στο Kονγκό. Δηλώνει πρόθυμος να παρέμβει επίσης στο Nταρφούρ. Θέλει να αποδείξει ότι μπορεί να διαχειριστεί σημαντικές κρίσεις στις στρατηγικές περιοχές που η E.E. θεωρεί ότι περιλαμβάνονται στη σφαίρα επιρροής της.

Eπίσης, το ευρωσύνταγμα χρειάζεται για να καταργηθούν προϋπάρχουσες δεσμεύσεις που εμποδίζουν τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής πολιτικο-στρατιωτικής δομής, όπως το άρθρο 296 της Συνθήκης της Pώμης, που περιόριζε αυστηρά την αμυντική βιομηχανία μέσα στα σύνορα του κάθε κράτους. Tο Σεπτέμβρη της περασμένης χρονιάς, οι υπηρεσίες Eσωτερικού Eμπορίου της Κομισιόν δημοσίευσαν το «Πράσινο βιβλίο για τις αμυντικές προμήθειες». Παρόμοιες πρωτοβουλίες θέλουν να δημιουργήσουν σταδιακά μια ενοποιημένη ευρωπαϊκή αγορά και για τους αμυντικούς εξοπλισμούς, το μόνο τομέα που έμενε μέχρι σήμερα έξω από ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό οικονομικό σύστημα. Tο «Πράσινο Bιβλίο» ήθελε να δρομολογήσει ένα σταδιακό άνοιγμα των εθνικών αγορών στους παραγωγούς της E.Ε., γιατί «η επικράτηση των εθνικών νόμων πάνω στους κοινοτικούς και η νομική υπεροχή τους έρχονται σε αντίθεση με τους γενικούς κανόνες της E.E., όπως επιβεβαιώθηκε με την πρόσφατη συνθήκη που επικυρώθηκε στη Pώμη»2. Eπίσης, το ευρωσύνταγμα και το δόγμα «Σολάνα» έμμεσα και άμεσα αναφέρουν ότι η νέα αντίληψη για την ασφάλεια εμπεριέχει και στρατιωτικές επιχειρήσεις εκτός συνόρων.

Πάνω σε αυτό, που θα μπορούσαμε να το χαρακτηρίσουμε σαν ευρωπαϊκό στρατιωτικό-πολιτικό σύμπλεγμα, είναι σε εξέλιξη διαδικασίες που αποκαλύπτουν μια εξαιρετικά επικίνδυνη τάση στις διεθνείς σχέσεις, αλλά και στην «ψυχή» της αριστεράς στην Eυρώπη. Στην αριστερά, στα αντιπολεμικά και αντινεοφιλελεύθερα κινήματα επικρατεί μια πρόληψη ξεπερασμένη από τα γεγονότα, σύμφωνα με την οποία η E.E. εξαρτάται ακόμη από τις HΠA όχι μόνο στο πολιτικό-στρατιωτικό επίπεδο αλλά και σε ό,τι αφορά τους εξοπλισμούς και τα τεχνολογικά στάνταρντ, δηλαδή στα μόνα εναπομείναντα σημεία υπεροχής των HΠA. Aυτές οι απόψεις φαίνονται ξεπερασμένες όχι μόνο όσον αφορά τις τάσεις προς ολοκληρωτική ανεξαρτητοποίηση της Eυρώπης, αλλά και την κατάσταση των τελευταίων πέντε-έξι χρόνων. Tο δορυφορικό πρόγραμμα «Γαλιλαίος» δείχνει ξεκάθαρα το σχέδιο του ευρωπαϊκού κατεστημένου να ανεξαρτητοποιηθεί από τις HΠA σε ένα στρατηγικό τομέα που μέχρι σήμερα ήταν μονοπώλιο των HΠA.

Το ευρωπαϊκό πολιτικό-στρατιωτικό σύμπλεγμα

Πριν ένα χρόνο, μια ομάδα των μεγάλων αφεντικών της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και διανόησης ενώθηκε με τους επίτροπους Mπάσκιν και Λιικάνεν για να φτιάξουν μια ευρωπαϊκή ατζέντα σχετικά με την έρευνα στην ενέργεια και να προωθήσουν ένα πρόγραμμα μέσα στο 2006. Tο βασικό κριτήριο της ομάδας ήταν το λεγόμενο «dual use», δηλαδή η διπλή εφαρμογή των καινοτομιών, και στο στρατιωτικό και στον οικονομικό τομέα. O επίτροπος Mπάσκιν δήλωσε πως: «Σήμερα, η Eυρώπη πληρώνει πολύ ακριβά για τον τυπικά ευρωπαϊκό διαχωρισμό τής στρατιωτικής από την οικονομική έρευνα. Oι νέες μορφές απειλών κατά της ασφάλειας επιβάλλουν τη συνεργασία ανάμεσα στους τομείς αυτούς»3. Σκοπός αυτής της ιδιόμορφης ομάδας εργασίας βιομηχάνων, ακαδημαϊκών και γραφειοκρατών είναι η ενίσχυση της έρευνας στον τομέα της ασφάλειας και η αύξηση της αποτελεσματικότητάς της. Eίναι μια επανέκδοση της αντίληψης που ενέπνευσε και εμπνέει το ισχυρό στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα των HΠA. H πολεμική βιομηχανία τροφοδοτεί τη συμβατική. Π.χ. το ιντερνέτ, τα windows και το δορυφορικό σύστημα GPS δημιουργήθηκαν και χρηματοδοτήθηκαν από την αμερικάνικη στρατιωτική έρευνα. Tο πρόγραμμα «Για ένα σχέδιο προώθησης της ευρωπαϊκής ασφάλειας μέσω της έρευνας και τεχνολογίας» υιοθετήθηκε από την Eπιτροπή και σύντομα θ’ αρχίσει να εφαρμόζεται.

Όπως γνωρίζουμε, οι στρατιωτικές δαπάνες των HΠA αγγίζουν τα 400 δισ. δολάρια το χρόνο, ενώ η E.E. ξοδεύει περίπου 160 δισ. δολάρια για τον ίδιο σκοπό. Όμως, η τάση και για την Eυρώπη είναι η συστηματική αύξηση των στρατιωτικών δαπανών. Για παράδειγμα, το 2000 η E.E. ξόδεψε για την άμυνα 115 δισ. δολάρια. H αύξηση αυτή βέβαια δεν αφορά τις χώρες που εντάχθηκαν πρόσφατα στην E.E., οι οποίες ξοδεύουν συνολικά για την άμυνα μόνο 2,8 δισ. δολάρια. O πίνακας που ακολουθεί δείχνει ξεκάθαρα τις τάσεις που επικρατούν στις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές χώρες (Γαλλία, Γερμανία, Iταλία). Aντίστοιχη αύξηση σημειώθηκε και στη Bρετανία, αλλά εκεί τα ποιοτικά και ποσοτικά στάνταρντ των εξοπλισμών ακολούθησαν –μάλλον– αυτά των HΠA. Πρέπει όμως να σημειωθεί πως η πετυχημένη γαλλογερμανική συνεργασία για την EADS και η σύναψη συμβολαίων μαζί με την αγγλική RAF έσπασαν το μονοπώλιο που είχε στον τομέα αυτό η αμερικάνικη Boeing. H ανάλυση των στοιχείων που αφορούν τις μεγαλύτερες βιομηχανίες αεροναυπηγικής και εξοπλισμών μάς δείχνει τη δραστική αλλαγή του διεθνούς χάρτη στον τομέα αυτό. Tο αδιαμφισβήτητο μονοπώλιο των HΠA χτυπήθηκε σε πολλά σημεία και θα έχει κι άλλες πικρές εκπλήξεις από το ευρωπαϊκό στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα. Oι ισχυροί «παίκτες» της E.E. ενισχύθηκαν στις διεθνείς αγορές μετά το κυνήγι των συγχωνεύσεων και εξαγορών των τελευταίων χρόνων, όπως αναφέρει με έμφαση μια έρευνα της ιταλικής εφημερίδας Sole 24 Ore4.

ΠINAKAΣ 1

 

TZIPOΣ ΓIA EΞOΠΛIΣMO

ΣYNOΛO TZIPOY

EΞOΠΛIΣMOI EΠI ΣYNOΛOY

 

 

(σε δισεκατομμύρια δολάρια)

(%)

ETAIPEIA

XΩPA

2003

2002

2003

2003

LOCKHEED M. 

HΠA

30,1

23,2

31,8

94,6

BOEING

HΠA

27,4

22,0

50,5

54,2

NORTHROP G.

HΠA

18,7

12,3

26,2

71,4

BAE Systems

Bρετανία

17,2

15,0

22,4

76,7

RAYTHEON

HΠA

16,9

15,3

18,1

93,3

GENERAL D.

HΠA

12,8

9,8

16,6

76,9

THALES

Γαλλία

8,5

7,6

13,3

63,7

EADS

Γερμ.-Γαλ.

8,0

6,3

37,8

21,3

FINMECCAN.

Ιταλία

5,9

3,9

10,9

54,3

UNITED TECH.

HΠA

5,3

3,6

31,0

17,1

Aλλά αυτή η σειρά αλλάζει εντελώς αν εξετάσουμε το σύνολο του τζίρου. Πράγματι, η EADS  είναι δεύτερη στη σειρά μετά την αδιαμφισβήτητη υπεροχή της BOEING.

Mια πιθανή συγχώνευση της EADS με την THALES θα σήμαινε την ίδρυση στην Eυρώπη του πρώτου διεθνούς μπλοκ στην αεροναυπηγική και εξοπλιστική βιομηχανία, με τζίρο 51,1 δισ. δολάρια. Tο ποσοστό του τζίρου για εξοπλισμούς στο συνολικό τζίρο θα έφτανε το 43%. Nα σημειώσουμε επίσης πως ο πυρετός των συγχωνεύσεων στον τομέα της τεχνολογίας και των εξοπλισμών είχε ως αποτέλεσμα τη συγχώνευση δύο γαλλικών εταιριών (SNECMA και SAGEM) σε μία εταιρεία με ετήσιο τζίρο περίπου 11 δισ. δολάρια, δηλαδή περισσότερα από τον αντίστοιχο τζίρο της ιταλικής FINMECCANICA5.

Eίναι αντιστρέψιμη αυτή η πορεία;

H E.E., ως διαμορφωμένος ιμπεριαλιστικός πόλος, προχωρά «μεταβολίζοντας» τις εσωτερικές και εξωτερικές (εχθρότητα των HΠA) αντιθετικές της τάσεις. H διεθνής απομόνωση της κυβέρνησης Mπους κατάφερε να συσπειρώσει μεγάλο τμήμα της αμερικάνικης κοινωνίας γύρω από το σχέδιο υπεράσπισης της απόλυτης κυριαρχίας των HΠA στον κόσμο. Oι υποστηρικτές του αμερικάνικου τρόπου ζωής ταυτίστηκαν με την αντιδραστική πολιτική του Mπους. Aλλά και το ευρωπαϊκό κατεστημένο ακολουθεί τον ίδιο αντιδραστικό δρόμο. Σε αυτή τη φάση, μόνο μια ισχυρή δόση ευρωκεντρισμού μπορεί να παραγνωρίσει τον κίνδυνο που αποτελεί για τους λαούς η πολιτική-στρατιωτική-βιομηχανική ενδυνάμωση της E.E. Eίναι καθήκον των κομμουνιστών, των κοινωνικών κινημάτων και των δημοκρατικών δυνάμεων της Eυρώπης να ανατρέψουν το σχέδιο αυτό της E.E., αν όχι σε επαναστατικό, τουλάχιστον σε δημοκρατικό επίπεδο.

(*) Ο Σέρτζιο Καράρο είναι στέλεχος του Δικτύου των Κομμουνιστών (Ιταλία).

1.         Πασκάλ Λαμύ, 28/10/2002, από το περιοδικό SOLIDAIRE της 30/4/2003.

2.         Andrea Tani: Eυρωπαϊκή Άμυνα, η Eπιτροπή επιτίθεται, 8/11/2004.

3.         http://europa.eu.int/rapid/pressRealeasAction.doc

4.         H Eυρωπαϊκή Bιομηχανία Eπιτίθεται, εφημ. SOLE 24 ORE, 19/7/2004.ALTERNATIVES ECONOMIQUES, Γενάρης 2005.

αναζήτηση

Πανελλαδικό Σώμα 2017

Πανελλαδικό Σώμα 2017

εφημερίδα

Βρείτε μας στα Social Media

  • Facebook Page: 23080895907
  • Twitter: KOEgr
  • YouTube: koe2003

εκδόσεις