«Μπροστά στα μάτια μας…»

Η αναγκαία επαναθεμελίωση του σημερινού δεσμού πρακτικής και θεωρίας, μοιάζει αναγκαία για το ξεπέρασμα του «σύγχρονου πρωτογονισμού»

«Οι θεωρητικές θέσεις των Κομμουνιστών, δεν στηρίζονται καθόλου σε ιδέες, σε αρχές που εφευρέθηκαν ή ανακαλύφθηκαν από τούτον ή εκείνον τον αναμορφωτή του κόσμου. Οι θέσεις τους αποτελούν μονάχα τη γενική έκφραση των πραγματικών σχέσεων της υπάρχουσας πάλης των τάξεων, της ιστορικής κίνησης που συντελείται μπρος στα μάτια μας»

Καρλ Μαρξ και Φρίντριχ Ένγκελς, «Το Κομμουνιστικό Μανιφέστο» 

Η φράση αυτή που αναφέρεται στο εμβληματικό κείμενο των θεμελιωτών της υλιστικής αντίληψης της Ιστορίας, έχει ιδιαίτερη σημασία. Βρισκόμαστε στο 1848 και μια σειρά εργατικές εξεγέρσεις έχουν ήδη λάβει χώρα, ενώ η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μεγάλους και γενικότερους κλυδωνισμούς. Η προσπάθεια των Μαρξ, Ένγκελς, επενδύεται σε τελική ανάλυση στο να συνταχτούν με το προλεταριάτο ενάντια στην αστική τάξη, ξεχωρίζοντας αυτόν τον κρίκο ως αποφασιστικό για τη δημιουργική συμμετοχή στην ιστορική κίνηση που συντελείται «μπροστά στα μάτια τους».

Ποια είναι η σημερινή συντελούμενη ιστορική κίνηση, αφού ακόμα κι οι φανατικότεροι υποστηρικτές του «τέλους της Ιστορίας» έχουν αποσύρει την πολυδιαφημισμένη κάποτε θεωρία τους; Ο Α. Γκράμσι λέει: «Το να επιμένουμε στο στοιχείο “πρακτική” του δεσμού θεωρία-πρακτική, όταν τα δύο αυτά στοιχεία έχουν διασπαστεί, έχουν αποκοπεί, σημαίνει ότι διανύουμε μια σχετικά πρωτόγονη ιστορική φάση».

Με μια έννοια, ζούμε σήμερα ξανά σε μια «πρωτόγονη ιστορική φάση». Ζούμε σε εποχή μεταβάσεων και μεγάλων αναστατώσεων. Τα νέα δεδομένα που έχουν συσσωρευτεί, δεν βρίσκουν απαντήσεις σε θεωρητικό επίπεδο, η δε πρακτική που αναδύεται μοιάζει μακριά από τη σημερινή πραγματικότητα, δεν «κατανοεί» τα νέα ζητήματα, δεν δείχνει προσανατολισμένη και ικανή να οδηγήσει μακριά. Η αναγκαία επαναθεμελίωση του σημερινού δεσμού πρακτικής και θεωρίας, μοιάζει αναγκαία για το ξεπέρασμα του «σύγχρονου πρωτογονισμού».

Ποια, όμως, είναι η σημερινή κατάσταση του μαρξισμού, της Αριστεράς, του κομμουνισμού; Ο Κοστάνζο Πρέβε έχει θέσει ένα ερώτημα, από το οποίο δεν μπορεί να ξεφύγει κανείς: Ποια θα είναι η μελλοντική τύχη του μαρξισμού; Και απαντά ο ίδιος: «Προσωπικά θεωρώ πως σε αυτόν τον 21ο αιώνα ο μαρξισμός θα έχει ένα μέλλον, αλλά πρέπει να συνεννοηθούμε καλά ως προς τη λέξη. Το γεγονός ότι ο καπιταλισμός δεν είναι σε θέση να λύσει κατά κανέναν τρόπο τα μεγάλα προβλήματα της φτώχειας και της ανισότητας μεταξύ ατόμων, τάξεων, λαών και εθνών καθόλου δεν σημαίνει, αυτομάτως, ότι ο μαρξισμός έχει ένα εγγυημένο μέλλον, αποκλειστικά στη βάση των αποτυχιών του αντιπάλου του. Αντιθέτως, αυτό που μέχρι σήμερα θεωρήθηκε “μαρξισμός”, δηλαδή ένα μίγμα οικονομισμού, ιστορικισμού και πολιτικισμού, που εντάσσονταν σε μια παραθεολογική οπτική «επιστημονικής» πρόβλεψης του τέλους της ιστορίας, είναι κατά τη γνώμη μου ένα ιστορικό επεισόδιο το οποίο έχει τελειώσει, φθάσει στο τέρμα και “εξαντληθεί”. Αν ο μαρξισμός θα έχει ένα μέλλον, όπως είναι δυνατόν και πιθανόν, αλλά καθόλου εξασφαλισμένο, θα το έχει μόνο αν διαρρήξει τους δεσμούς με ριζικό τρόπο –και με μία επιστημολογική ρήξη ακόμα μεγαλύτερη από αυτή που επήλθε στην εποχή μεταξύ της γεωκεντρικής και της ηλιοκεντρικής αστρονομίας, ή μεταξύ της σταθερότητας των ειδών και του εξελικτικισμού – με τις ιστορικές μορφές του μαρξισμού που έχω περιοδολογήσει σε πρωτο-μαρξισμό (1875-1914), μeσο-μαρξισμό (1914-1956) και υστερο-μαρξισμό (1956-1991). [από το βιβλίο του «Κριτική ιστορία του μαρξισμού», εκδόσεις ΚΨΜ]

Με αυτά τα θέματα αναμετριέται το σημερινό αφιέρωμα του Δρόμου που κρατάτε στα χέρια σας και που θα συνεχιστεί με παρόμοια θεματολογία και στο επόμενο φύλλο. Στο σημερινό φύλλο μπορείτε να διαβάσετε: Μια παρέμβαση της επιτροπής κειμένων του Πανελλαδικού Σώματος της ΚΟΕ, η οποία αναφέρεται στην ανάγκη για έναν «δημιουργικό και εντοπισμένο μαρξισμό». Ένα άρθρο της Γαλλίδας καθηγήτριας φιλοσοφίας Ιζαμπέλ Γκαρό, αρκετά διαφωτιστικό για τις έννοιες του λαού, του προλεταριάτου και την εθνική διάσταση του κοινωνικού ανταγωνισμού. Ένα άρθρο του Ελβετού κοινωνιολόγου Ραζμίγκ Κεουσεγιάν για τα σημερινά βασικά χαρακτηριστικά και την παγκοσμιοποίηση των κριτικών θεωριών. Τέλος, ορισμένα ενδιαφέροντα αποσπάσματα από τον σχολιασμό του Αλέν Μπαντιού, σε διάλογο με τον επίσης Γάλλο φιλόσοφο Ντανιέλ Μπενσαΐντ (που πέθανε το 2010) για ζητήματα όπως αυτά του κόμματος και της κομμουνιστικής ταυτότητας.

Για έναν δημιουργικό και εντοπισμένο μαρξισμό

Το κείμενο που ακολουθεί, δίνεται στη δημοσιότητα από την επιτροπή κειμένων που έχει συσταθεί εν όψει της διεξαγωγής του Πανελλαδικού Σώματος της ΚΟΕ που θα πραγματοποιηθεί στις 11-12 Μαρτίου. Οι σκέψεις που περιλαμβάνονται στο κείμενο, προτείνονται για συζήτηση και προβληματισμό και θέλουν να συμβάλλουν στον αναγκαίο διάλογο. Τα θέματα που θίγονται είναι πιθανά δύσκολα και απαιτητικά αλλά ταυτοχρόνως κρίσιμα για ν’ ανοιχτούν μονοπάτια και δρόμοι.

 

Περισσότερα...

Η έννοια του λαού στον Μαρξ, ανάμεσα στο προλεταριάτο και το έθνος

της Ιζαμπέλ Γκαρό

Η Ιζαμπέλ Γκαρό είναι Γαλλίδα, πρόεδρος του εκδοτικού οίκου GEME, που εκδίδει τα έργα των Μαρξ και Ένγκελς στα γαλλικά, και συνδιευθύντρια της επιθεώρησης ContreTemps. Έχει συγγράψει αρκετά πολιτικά και φιλοσοφικά έργα, μεταξύ των οποίων το «Φουκό, Ντελέζ, Αλτουσέρ και Μαρξ – Η πολιτική στη φιλοσοφία». Εργάζεται διδάσκοντας Φιλοσοφία σε λύκεια.

 

Περισσότερα...

Η χειραφέτηση αφορά ολόκληρη την ανθρωπότητα -του Αλαίν Μπαντιού

monde

Το παρακάτω κείμενο είναι απάντηση του Αλαίν Μπαντιού σε γενικά ερωτήματα που του τέθηκαν από συντάκτες του περιοδικού Ballast στο αφιέρωμα «εβδομάδα Ντανιέλ Μπενσαίντ» (Απρίλης 2015). Ο Ντανιέλ Μπενσαΐντ (1946-2010) υπήρξε ένας από τους πιο διακεκριμένους Γάλλους διανοούμενους καθηγητής Φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο Paris VIII και πολιτικός (ηγετική φιγούρα της Ligue Communiste Révolutionnaire).

 

Περισσότερα...

Παγκοσμιοποίηση των κριτικών θεωριών – Του Ραζμίγκ Κεουσεγιάν

Παγκοσμιοποίηση των κριτικών θεωριών – Του Ραζμίγκ Κεουσεγιάν

Ο κοινωνιολόγος Ράζμιγκ Κεουσεγιάν σε ένα πρόσφατο κείμενό του αποπειράται τη χαρτογράφηση των κριτικών θεωριών , εξηγώντας τους λόγους: «Η στρατηγική αποτελμάτωση της Αριστεράς –παραδείγματος χάρη στη Γαλλία, από την οποία γράφω– είναι εν μέρει συνέπεια της δυσκολίας να χαραχτούν ακριβείς χάρτες του πεδίου της μάχης και να κατανοηθεί η αλληλεπίδραση των δυνάμεων που επιχειρούν σε αυτό: δηλαδή των δυνάμεων της Αριστεράς και αυτών της Δεξιάς».

Άρα, συνεχίζει, «η χαρτογράφηση των κριτικών ιδεών αποτελεί τμήμα της γενικότερης απόπειρας να χαραχτούν πολιτικοί χάρτες. Θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι οι ιδέες ήταν πάντοτε σημαντικότερες για την Αριστερά απ’ ό,τι για τη Δεξιά. Στόχος της Αριστεράς είναι να σπάσει την υφιστάμενη συναίνεση, να συλλάβει νέες ιδέες οι οποίες θα αποτελέσουν το θεμέλιο νέων εφικτών κόσμων. Φυσικά αυτό δεν σημαίνει ότι η Δεξιά δεν έχει ιδέες. Προφανώς έχει κι αυτή παράξει πολύ ισχυρές ιδεολογίες σε όλη τη σύγχρονη ιστορία, με τελευταία το νεοφιλελευθερισμό. Αλλά όταν η Δεξιά βρίσκεται σε ιδεολογική αποτελμάτωση μπορεί, τις περισσότερες φορές, να καταφύγει στην υφιστάμενη συναίνεση και να περιμένει καλύτερες μέρες. Αντίθετα, η Αριστερά δεν μπορεί να κάνει κάτι παρόμοιο, διότι σχεδόν πάντα η υφιστάμενη συναίνεση είναι κατά βάση συντηρητική».

Ο Κεουσεγιάν λοιπόν αναρωτιέται: «Σε ποιο σημείο βρίσκεται σήμερα η Αριστερά από διανοητική άποψη; Ποιες είναι οι βασικές ιδέες της και σε τι πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες παράγονται; Αυτό είναι το ερώτημα με το οποίο θα επιχειρήσω να αναμετρηθώ. Θα ασχοληθώ με το περιεχόμενο των σύγχρονων κριτικών ιδεών, καθώς και με τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες παραγωγής τους. Στην πραγματικότητα, αυτό που έχουμε ανάγκη να κατανοήσουμε είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ αυτών των δύο στοιχείων».

Περισσότερα...

«Παντού εκτός από τις μεγάλες ερήμους…»

Επιμέλεια αφιερώματος: Ρούντι Ρινάλντι, Γιώργος Παπαϊωάννου

Στο πρώτο μέρος του αφιερώματος, προσεγγίσαμε σε έναν βαθμό κυρίως το ζήτημα του μαρξισμού στις σύγχρονες συνθήκες και των απαντήσεων που αυτός, κάτω από ορισμένους όρους αλλά οπωσδήποτε όχι «αξιωματικά», θα μπορούσε να προσφέρει στα σημερινά ανοιχτά κοινωνικά και πολιτικά ερωτήματα. Εξετάσαμε επίσης, παραθέτοντας κείμενα που θεωρήσαμε ενδιαφέροντα, μια γενικότερη σκιαγράφηση των κριτικών ριζοσπαστικών θεωριών, όπως και ορισμένα ακόμα ζητήματα κρίσιμα για τη σύνδεση θεωρίας και πράξης.

Περισσότερα...

Μάρτα Χάρνεκερ: Το σημαντικό είναι ο ίδιος ο λαός να κατακτά τις λύσεις

Συνέντευξη στον Χρήστο Γιοβανόπουλο

 

Η Μάρτα Χάρνεκερ είναι μία από τις πιο σημαντικές μαρξίστριες διανοήτριες και, όπως δηλώνει η ίδια, πρωτίστως λαϊκή παιδαγωγός. Το έργο της μελετά κυρίως τα κινήματα, την Αριστερά και τις διαδικασίες μετασχηματισμού των κοινωνιών της Λατινικής Αμερικής, και πιο ειδικά τα τελευταία χρόνια στο πλαίσιο του Σοσιαλισμού του 21ου αιώνα. Βρέθηκε στη χώρα μας, καλεσμένη από το Ινστιτούτο Ρόζα Λούξεμπουργκ και το περιοδικό Θέσεις για το συνέδριο «150 χρόνια Καρλ Μαρξ “Το Κεφάλαιο” – Στοχασμοί για τον 21ο αιώνα» που πραγματοποιήθηκε το περασμένο σαββατοκύριακο. Δημοσιεύουμε αποσπάσματα από μία δίωρη συνέντευξη που μας παραχώρησε, σχετικά με τη δική της προσέγγιση και χρήση του μαρξισμού ή εννοιών του, με βάση τις εμπειρίες της Αριστεράς, σε κινηματικό και κυβερνητικό επίπεδο, στη Λατινική Αμερική.

Περισσότερα...

Δεξιά / Αριστερά: Να κρατήσουμε αυτούς τους όρους ή να τους ξεπεράσουμε;

Παρουσίαση – επιμέλεια θέματος: Τάσος Βαρούνης

Η συζήτηση για την επικαιρότητα και την αξία (ή όχι) της διάκρισης Αριστεράς και Δεξιάς, είναι αρκετά ενδιαφέρουσα και αναγκαία. Οι σκέψεις πολλές: Από την κατάργηση της αντίθεσης, μέχρι τον ισχυρό τονισμό της διαφοράς και από τη μετατόπιση των αναγνωριστικών της στοιχείων μέχρι την ανάγκη για μια εκ νέου νοηματοδότηση. Οι αφετηρίες εξίσου: Άμεση πολιτική σκοπιμότητα και φιλοσοφικές προεκτάσεις. Παρατήρηση αυτού που έχουμε «μπροστά στα μάτια μας» αλλά και αναζήτηση των εφοδίων αλλαγής του. Ομοίως και στους «φορείς»: Σε ποια Αριστερά και ποια Δεξιά αναφερόμαστε; Στη ιδέα, το κίνημα, το φορέα, το κόμμα;

Περισσότερα...

Η ταξική πάλη με την μορφή του λαϊκισμού - Του Κάρλο Φορμέντι

Στις 17-18 Δεκεμβρίου, το Δίκτυο Κομμουνιστών της Ιταλίας διοργάνωσε στη Ρώμη ένα σεμινάριο με θέμα: «Βρισκόμαστε σε μια μεταβατική ιστορική φάση; – Το παλιό πεθαίνει, αλλά το καινούριο δεν μπορεί ακόμη να γεννηθεί». Δημοσιεύουμε εδώ την παρέμβαση που έκανε σε αυτό το σεμινάριο ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Κάρλο Φορμέντι. Η τοποθέτηση του Φορμέντι που αναδεικνύει, μεταξύ άλλων, τη σχέση της ταξικής πάλης και της Αριστεράς με τον «λαϊκισμό», παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Οι μεσότιτλοι και η υποσημείωση είναι της σύνταξης του Δρόμου.

Περισσότερα...

αναζήτηση

Πανελλαδικό Σώμα 2017

Πανελλαδικό Σώμα 2017

εφημερίδα

Βρείτε μας στα Social Media

  • Facebook Page: 23080895907
  • Twitter: KOEgr
  • YouTube: koe2003

εκδόσεις